كلبي است . كسائي گفت : معنى آن است كه : بما بيّنه اللَّه لكم ، ايشان را خبر مىدهى به احوالى كه خداى بيان كرده است شما را ؟ يعنى سرّ مذهب با مسلمانان مىگويى ! و اين بر سبيل ملامت گفتند . واقدي گفت : بما انزل اللَّه عليكم ، و اين قريب است به قول اوّل ، نظيرش : لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ ( 1 ) . . . ، اى انزلنا ، فتح ، به معنى انزال است در اين آيت . ابو عبيده و اخفش گفتند : بما منّ اللَّه عليكم و اعطاكم ، باز مىگويى آن نعمت [ 103 - پ ] كه خداى بر شما كرد ! و بهرى دگر گفتند : سبب نزول آيت آن بود كه جماعتى مؤمنان چون خويشان و دوستان و حلفاء ( 2 ) خود را ديدندى از جهودان ، ايشان را گفتندى : كار محمّد چگونه مىدانى ؟ ايشان گفتندى : ما براى خويشى و دوستى با شما بگوييم ، او پيغامبر است و ذكر او در توريت هست . ايشان بيامدندى و رؤسا و معاندان را گفتندى هم از شما جماعتى مىگويند كه : اين مرد پيغامبر است و صادق است ، ايشان اينان را ملامت كردندى كه : * ( أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِما فَتَحَ اللَّه عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِه عِنْدَ رَبِّكُمْ ) * ، تا با شما به آن محاجّت و مخاصمت كنند فردا پيش خداى تعالى . مجاهد گفت : سبب نزول اين آيت آن بود كه چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - از غزات احزاب فارغ شد ، و آن ( 3 ) فتح بر آمد او را . قصد حصن بني قريظه و بنى النّضير كرد ، لشكر بيامدند و پيرامن حصن خيمه‌ها بزدند و فرود آمدند ، و امير المؤمنين على - عليه السّلام - رايت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله - داشت . رسول - عليه السّلام - او را گفت : سر على بركة اللَّه و ايقن بالنّصر ، برو بر بركت خداى و به يقين دان كه خداى ناصر تو است ، و خداى تعالى مرا وعده داده است زمينها و سراهاى ايشان ، و آن خداى كه تو را بر عمرو ( 4 ) ظفر داد ، تو را مخذول نكند ، و خداى تعالى ترس من در دل اينها فگند ( 5 ) .

--> ( 1 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 96 . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : خلفاء . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : از . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : عمرو عبد ودّ . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : افگند .