تعال فان عاهدتني لا تخونني نكن مثل من يا ذئب يصطحبان و بنزديك اصحاب عموم موضوع است عموم را چون شرط باشد يا استفهام ، و بنزديك ما صالح بود عموم ( 1 ) و خصوص را . * ( وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * ، يعنى روز قيامت ، و به آن اين روز را روز باز پسين خواند كه از پس آن دگر شب نباشد تا روزى دگر بود از پس او . * ( وَعَمِلَ صالِحاً ) * ، و عمل نيكو كند از اداى واجبات و سنن و اجتناب قبايح . * ( فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ) * ، « فا » براى جواب شرط آمد ، اگر گويند : خبر « انّ » كجاست ؟ و جزاى شرط كدام است ؟ جواب آن است كه : « فلهم اجرهم » ، جمله اى است از مبتدا و خبر ، هم در محلّ خبر « انّ » ، و هم در محلّ جزاى شرط . و * ( مَنْ آمَنَ ) * [ 94 - پ ] كه شرط است مبتداى دوم است ، وزن ( 2 ) اين از كلام چنين بود : انّ الَّذين دخلوا داري من سلَّم علىّ فله درهم ، براى مشابهتى كه مبتدا و خبر را به شرط و جزا هست ، جواب هر دو به جمله باز آيد ، و وجه مشابهت ( 3 ) است كه هيچ دو مستقلّ نيستند ، مبتدا بى خبر نباشد و شرط بى جزا ، و اين مسأله پيش از اين مشروحتر گفته شده است . * ( وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * ، گفته‌اند معنى آن است كه : ترسى نيست برايشان در آنچه از پيش فرستاده‌اند ، و نه‌اند و هى در آنچه باز گذاشته‌اند ، و قيل : * ( لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ) * من الخلود فى النّار ، * ( وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * من قطيعة الملك الجبّار ، و قيل : * ( لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ) * ، فى الكبائر فانّي اغفرها ، * ( وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * من الصّغائر فانّي اكفّرها ، و قيل : * ( لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ ) * فيما تعاطوها من الاجرام ، * ( وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * فيما اقترفوها من الاثام لما سبق لهم من الايمان و الاسلام ، ايشان را از كباير خوف نباشد و نه از صغاير اندوه ، چه اين مكفّر كنم ، و آن مستتر . وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَكُمْ وَرَفَعْنا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا ما آتَيْناكُمْ بِقُوَّةٍ وَاذْكُرُوا ما فِيه لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ‹ 63 › ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّه عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُه لَكُنْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ ‹ 64 › وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ ‹ 65 › فَجَعَلْناها نَكالًا لِما بَيْنَ يَدَيْها وَما خَلْفَها وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ ‹ 66 › و چونها گرفتيم پيمان شما و بداشتيم بر بالاى شما كوه طور بگيريد ( 4 ) آنچه بداديم ما شما را بنيرو ، و ياد كنيد آنچه در وى است تا مگر شما

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها را . ( 2 ) . مج : و وزدان ، دب : او وزان ، آج ، لب ، فق ، مب : وزان ، وز : و اوزان . ( 3 ) . آج ، لب ، فق ، وز ، مب ، مر آن . ( 4 ) . مج ، وز : تاها گيريد .