تخصيص افتد ؟ به ايشان ( 1 ) گوييم از اين چند جواب است : يكى آن كه « انّ الذين ( 2 ) » مؤمنانند ، و « من امن » ، راجع است با دگر اصناف جز آن كه « منهم » مضمر است اين جا تا به او تخصيص افتد ، و حذف او براى دلالت كلام كرد بر او چنان كه هم در اين سورت گفت و « منهم » اظهار كرد في قوله : وَارْزُقْ أَهْلَه مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّه ( 3 ) . جواب ديگر آن است كه : « انّ الَّذين امنوا » ، نه ( 4 ) حقيقت است ، معنى آن است كه : اظهروا الايمان بالسنتهم ( 5 ) و اضمروا الكفر ( 6 ) في قلوبهم ، چنان كه در دگر آيت گفت : مِنَ الَّذِينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ ( 7 ) . . . ، و چنان كه در دگر آيت گفت : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا بِاللَّه ( 8 ) . . . ، و معنى آن است كه : يا ايّها الَّذين اظهروا الايمان بالسنتهم ( 9 ) آمنوا بقلوبكم . جواب سيم ( 10 ) آن است كه : مراد به « من امن » ، آن است كه من ثبت على ايمانه و استقام عليه ، كما قال تعالى : إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا اللَّه ثُمَّ اسْتَقامُوا ( 11 ) . . . ، بيانش آن است كه ، جزاى هر دو گروه اين است در آخر آيت كه گفت : * ( فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ ) * ، و در آخر آن آيت گفت : تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلائِكَةُ أَلَّا تَخافُوا وَلا تَحْزَنُوا ( 12 ) . و « من » لفظى است صالح واحد ( 13 ) و تثنيه ( 14 ) و جمع را مذكّر و مؤنّث را ، امّا در واحد في قوله : وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ( 15 ) ، و در جمع : وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ ( 16 ) . . . ، و در مؤنّث : وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّه وَرَسُولِه وَتَعْمَلْ صالِحاً نُؤْتِها أَجْرَها مَرَّتَيْنِ ( 17 ) . . . ، و در تثنيه فرزدق گفت :

--> ( 1 ) . آج ، لب : از ايشان به جواب ، مب : به جواب گوييم ايشان را . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها آمنوا . ( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 126 . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بر . ( 5 ) . لب ، فق ، مب : السنتكم . ( 6 ) . مر : اظهروا الكفر . ( 7 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 41 . ( 8 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 136 . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج ، وز : السنتكم . ( 10 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، وز : سه‌ام . ( 11 ، 12 ) . سورهء فصّلت ( 41 ) آيهء 30 . ( 13 ، 14 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مب را . ( 15 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 25 . ( 16 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 42 . ( 17 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 31 .