و فرستادن في قوله : فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ( 1 ) ، و به معنى نصب كردن في قوله : وَبَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً ( 2 ) . . . ، و به معنى الهام في قوله : فَبَعَثَ اللَّه غُراباً يَبْحَثُ فِي الأَرْضِ ( 3 ) . . . ، پس قديم تعالى چون لفظى مشترك گفت : آن را به قرينه بيان كرد تا بدانند كه اين بعث در آيت از اين معانى به چه معنى است ، بقوله ( 4 ) : * ( مِنْ بَعْدِ مَوْتِكُمْ ) * ، يعنى زنده كرديم شما را از پس مرگتان . پس صاعقهء ايشان به قرينهء « بعثناكم » مرگ است ، و صعق موسى به قرينهء فَلَمَّا أَفاقَ ( 5 ) ، بى هوشى است تا بدانند كه حال موسى در اين باب مخالف حال ايشان بود . و موت بر مذهب درست معنى نيست ، بل مرجع او به انتفاء حيات است ، و اگر معنى بودى ضدّ حيات بودى . * ( لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * . لكى تشكروا ( 6 ) ، تا شكر كنى . و كلام در « لعلّ » كه از قديم تعالى بود برفت ، و از وجوه لعلّ يكى « كى » است ، چنان كه قايل گويد : ايت السّوق ( 7 ) لعلَّك تشتري شيئا ، اى لكى تشتري شيئا ، و اصل او ترجّي بود . * ( وَظَلَّلْنا عَلَيْكُمُ الْغَمامَ ) * ، اللَّه تعالى در اين آيات نعمتها ( 8 ) كه بر بنى اسرايل كرد مىشمارد و ياد ايشان مىدهد ، نعمت از پس نعمت تا در شكر او بيفزايند و [ 88 - پ ] و كفران نكنند ، ما سايه بان كرديم بر شما ابر را ، و اين آنگاه بود كه ايشان در تيه بودند - و سبب شدن ايشان در تيه در جاى خود بيايد - چون در تيه مىگشتند - و آن بيابانى بود ساده ، هيچ سايه و كنّى نبود ، گرماى آفتاب ايشان را مىرنجانيد ، در موسى بناليدند . موسى از خداى تعالى درخواست تا سايه اى دهد ايشان را . حق تعالى ابرى بفرستاد سپيد ( 9 ) تنك كه در او باران نبود ، و با او نسيمى و بادى خوش بود . چون به سايهء او برآسودند ، گفتند : يا موسى ! كار گرما كفايت شد ، ما طعام از كجا آريم ؟ حق تعالى فرمان داد تا آن ابر به جاى باران ، منّ و سلوى بباريد

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 213 . ( 2 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 12 . ( 3 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 31 . ( 4 ) . مج ، دب ، مر : و قوله ، آج ، لب ، فق ، وز : فى قوله . ( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 143 . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : تشكرون . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : الشوق . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : نعمتهايى . ( 9 ) . مج ، دب ، وز ، مر : اسپيد .