الصّعقة ، بى « الف » ، و اصل كلمه هلاك بود ، و از اين جاست قول خداى تعالى : فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ ( 1 ) . . . ، اى مات ، و قوله : أَنْذَرْتُكُمْ صاعِقَةً مِثْلَ صاعِقَةِ عادٍ وَثَمُودَ ( 2 ) ، و قوله : وَيُرْسِلُ الصَّواعِقَ ( 3 ) . . . ، اى الاشياء المهلكات . و گفته‌اند : صاعقه رجفه بود ، يعنى زلزله چنان كه در دگر آيت گفت : فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ( 4 ) . خلاف كردند كه موسى - عليه السّلام - از آن صاعقه بمرد يا نه ؟ گروهى گفتند : بمرد ، و به اين لفظ تمسّك كردند كه : وَخَرَّ مُوسى صَعِقاً ( 5 ) . . . ، قالوا : ميّتا ، و اين خطاست براى آن كه حق تعالى گفت : فَلَمَّا أَفاقَ ( 6 ) . . . ، و مرده را نگويند . « افاق » معنى آن است كه : موسى - عليه السّلام - بيفتاد بى هوش ( 7 ) ، چون با هوش آمد گفت : سُبْحانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ ( 8 ) . . . ، اى سبحان اللَّه . اگر جماعت جهلهء ( 9 ) بنى اسرايل از سر گمان و تمنّا اين اقتراح كردند ، نصيب ايشان صاعقه آمد . و نصيب موسى بحقّ الجوار و الصّحبة بى هوشى آمد ، و نصيب كوه كه جاى قدم ايشان بود آن آمد كه پاره پاره شد ، ندانم تا نصيب آن كس كه از صميم دل اعتقاد كند كه خداى را معاينه بر سبيل جهره بخواهد ديدن ، چو ( 10 ) رؤيت اجسام و الوان چه خواهد بودن ! * ( وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ ) * ، « واو » حال راست ، آنچه خواستند تا خداى را ببينند ( 11 ) معاينه ، صاعقه ديدند . * ( ثُمَّ بَعَثْناكُمْ ) * ، « ثمّ » حرف مهلت و تراخى باشد . و « بعث » ، به چند معنى آمد : بعث زنده كردن باشد ، و از خواب بيدار كردن ، و بر انگيختن بر كارى به معنى حثّ و تحريض و فرستادن ، و معنى نصب كردن باشد . امّا زنده كردن در اين آيت است . و بر انگيختن ، فى قوله : إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها ( 12 ) ،

--> ( 1 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 68 . ( 2 ) . سورهء فصّلت ( 41 ) آيهء 13 . ( 3 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 13 . ( 4 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 155 . ( 5 ، 6 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 143 . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، لب ، مر شد . ( 8 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 143 . ( 9 ) . لب : جماعتى جهل . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : چون . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها به . ( 12 ) . سورهء شمس ( 91 ) آيهء 12 .