چنين است : و اذ آتينا موسى الكتاب ، يعنى ( 1 ) التّورية و محمّدا الفرقان ، و لكن ذكر محمّد از كلام بيفگند براى دلالت كلام بر او ، چنان كه شاعر گفت : تراه كأنّ اللَّه يجدع انفه و عينيه ان مولاه تاب له وفر و « جدع » ، بريدن بينى باشد با چشم هيچ نسبت ندارد ، و لكن تقدير چنين است كه يجدع انفه و يفقا ( 2 ) عينيه ، و لكن براى آن كه كلام على كلّ حال بر او دليل مىكند چنان كه شبهتى نيست از كلام بيفگند و مانند اين قول شاعرى كه ( 3 ) گفت : و رأيت بعلك فى الوغا متقلَّدا سيفا و رمحا و تقدير چنين است كه : و حاملا رمحا ، براى آن كه تقلَّد در رمح صورت نبندد ، و مانند اين قول ديگرى كه گفت ( 4 ) : علَّفتها تبنا و ماء باردا يعنى و سقيتها ماء باردا ، چه تعليف در آب صورت نبندد ، لا بدّ فعلى تقدير بايد كردن كه به آب لايق باشد . قولى دگر آن است كه : مراد به فرقان انفراق درياست ، چه فرقان مصدرى باشد از مصادر فعل ، چون : سبحان و فصلان ( 5 ) ، و فرق و فلق يكى باشد ، جز كه فلق بيشتر از فرق بود ، بيانش قوله تعالى : فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ ( 6 ) ، و اگر ( 7 ) فلق گفتى به جاى فرق معنى يكى بودى كه فعل به معنى مفعول باشد . ابن زيد گفت : مراد به فرقان نصرت است كه خداى تعالى داد موسى را بر فرعون و فرقان كنايت كرد از آن ، چنان كه نصرت رسول را - عليه السّلام - در روز بدر فرقان خواند ، و روز بدر را روز فرقان خواند في قوله تعالى : وَما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ ( 8 ) . . . ، يعنى يوم بدر ، يعنى يوم فرق اللَّه بين المسلمين و الكفّار . * ( لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) * ، تا مگر راه يافته شوى ، يعنى تا مگر [ 86 - ر ] شما به آن الطاف كه من مىكنم با شما

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : اى . ( 2 ) . دب : نفقا . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ديگر . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : اين قول شاعر است . ( 5 ) . مب ، مر : فضلان . ( 6 ) . سورهء شعراء ( 26 ) آيهء 62 . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها : و سواء اگر . ( 8 ) . سورهء انفال ( 8 ) آيهء 41 ، لب ، فق ، مب * ( يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ ) * .