باشد ، چون در فعل گويند صواب باشد ، چون در اعتقاد گويند علم باشد . و حقّ عليه ، اى وجب ، و منه قوله : وَلكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي ( 1 ) . . . ، و الحقيقة فى اللَّغة ما يحقّ على الرّجل حفظه ، چنان كه شاعر گفت : فكنت انا الحامي حقيقة وائل كما كان يحمي عن حقايقها ( 2 ) ابي و باطل نقيض حقّ بود ، و اصل بطلان فساد بود . و در معنى لبس ايشان حق به باطل چند قول گفته‌اند : يكى آن كه دين جهودى آشكارا مكنى و مسلمانى پنهان ، يعنى قوّت جهودى و ترسايى مكنى تا ظاهر شود ، و ضعف مسلمانى مجويى تا پنهان شود . و قول ديگر آن است [ 70 - پ ] كه آنچه مىدانى از حق باز مپوشى ، و باطل آشكارا مكنى طمع رياست و حطام دنيا را . قولى ديگر آن است كه : باطل به صورت حق و نام حق به مردمان منماييد . و آيت وارد است مورد مذمّت و ملامت آنان را كه تلبيس كنند و حق به صورت باطل بنمايند ، پس چگونه شايد كه خداى تعالى نهى كند جهودان را از كارى ، و مذمّت كند ايشان را بر آن ، و خود او ( 3 ) كند ، پس معلوم شد كه قديم تعالى منزّه است از آن كه تلبيس ادلَّه كند ، و باطل به صورت حق به كسى نمايد . * ( وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ ) * ، در محلّ او دو قول گفتند : و آن كه « نون » چرا بيفتاد از اين فعل . يك قول آن است كه : « واو » عطف است ، و محلّ او جزم است ، و « نون » براى جزم بيوفتاد ( 4 ) ، معنى آن است ( 5 ) : و لا تكتموا الحقّ ، حق پنهان باز مكنى . و قول ديگر آن است كه : « واو » جمع راست ( 6 ) و فعل در محلّ نصب است به اضمار « ان » ، و « نون » براى نصب افتاده است . معنى آن است كه : حق را به باطل باز مپوشى با ( 7 ) آن كه حق پنهان كنى ، يعنى از ميان اين هر دو كار جمع مكنى ، چنان كه شاعر گويد :

--> ( 1 ) . سورهء سجده ( 32 ) آيهء 13 . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : حقايقنا . ( 3 ) . فق ، مر : آن ، وز : ادا . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مب ، مر : بيفتاد . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها كه . ( 6 ) . مج ، فق ، وز ، مب ، مر به معنى مع . ( 7 ) . فق ، مب : يا .