با خداى تعالى ، يعنى خداى ( 1 ) پرستى به اميد تقوى و نجات . و براى آن به اين لفظ فرمود تا قاطع نشوند و مغرى به قبيح نگردند . تتّقون ، در « تتّقون » ، دو قول گفتند : يكى آن كه ، تا از معاصى بپرهيزى ، چه فعل طاعات ( 2 ) صارف باشد مكلَّف را از فعل قبايح ، چنان كه خداى تعالى گفت : إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْكَرِ . . . ( 3 ) ، و قول ديگر تا از عذاب دوزخ بپرهيزى ( 4 ) ، چه عبادت كردن بر وفق اوامر و نواهى خداى تعالى سبب نجات بود از عذاب ( 5 ) . قوله : * ( الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِراشاً ) * ، خداى تعالى چون امر به عبادت كرد خلقان را و باز نمود كه مستحّق عبادت منم از شما كه آفرينندهء شما و پدران شما منم ، تقرير بعضى نعمتها و تفصيل آن بگفت ، گفت : اين زمين را ( 6 ) به فراش و بستر شما كردم تا در وى مىآيى و مىشوى ( 7 ) و تصرّف مىكنى ( 8 ) براى معاش ، و در شب بر او قرار مىكنى ( 9 ) چنان كه بر بستر . « جعل » ، بر وجوه باشد : به معنى « خلق » آيد ، في قوله : وَجَعَلَ الظُّلُماتِ وَالنُّورَ ( 10 ) . و به معنى « صيّر » آيد ( 11 ) ، في قوله : * ( جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِراشاً ) * . و در بيشتر آيات قرآن [ همچنين بود ] ( 12 ) و در وجه اوّل متعدّى بود به يك مفعول ، و در اين وجه دوم متعدّى بود به دو مفعول . و به معنى تسميت آيد ( 13 ) ، في قوله : وَجَعَلُوا الْمَلائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً ( 14 ) . * ( فِراشاً ) * ، « فعال » بود به معنى مفعول ، يعنى مفروش ، چنان كه « بساط » بمعنى مبسوط . و « بناء » ، به معنى مبنىّ . زجّاج گفت : بناء ، ضمّ كردن بعضى بود با بعضى بر وجه تماسك كه ايمن باشند از سقوطش ، و گفته‌اند : بناء ، اى سقفا مرفوعا . [ گفته‌اند ] ( 15 ) : بنادر مقابلهء ( 16 ) فراش براى دو وجه را ، گفت يكى آن كه ابو زيد گفت :

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز دب را . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : طاعت . ( 3 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 45 . ( 4 ) . مب : بپرخيزى / بپرهيزى بپرهيزيد . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر دوزخ . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها من . ( 7 ) . مىآيى و مىشوى / مىآييد و مىشويد . ( 8 ، 9 ) . مىكنى / مىكنيد . ( 10 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 1 . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج ، وز : آمد . ( 12 ، 15 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : آمد . ( 14 ) . سورهء زخرف ( 43 ) آيهء 19 . ( 16 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مقابل .