مردى كه آتشى ( 1 ) بر افروزد و بدان منتفع شود و پيرامن خود ببيند و ايمن گردد از آنچه خايف باشد ، پس ناگاه ( 2 ) آتش او بميرد و او در تاريكى بماند خايف و مقرور ( 3 ) و متحيّر ، همچونين است حال منافقان ( 4 ) ، اظهار كلمهء ايمان كردند و به عزّ اظهار ( 5 ) ايمان عزيز گشتند و در غمار ( 6 ) مسلمانان آمدند ( 7 ) از روى ظاهر ، و با مسلمانان مخالطه و مناكحه و موارثه كردند و مقاسمهء غنايم ، و بر جان و مال ايمن شدند ، همى چندانى ( 8 ) باشد كه مرگ به ايشان رسد ، آن نور به ظلمت بدل شود ، و آن امن به خوف ، و راحت به عذاب ، چه حكم ظاهر شرع دگر ( 9 ) ، و حكم خداى تعالى با بندگان در قيامت دگر است . اين بر ظاهر حال بود ، و آن بر حسب اعتقاد . مجاهد مىگويد : وجه تشبيه از اين جاست كه ، ايشان يك بار با مسلمانان باشند به زبان ، و يك بار با كافران به دل ، چنان كه خداى تعالى از ايشان باز گفت : * ( وَإِذا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا ) * ( 10 ) - الاية . اقبال ايشان بر مسلمانان ، و موافقت ايشان با مسلمانان تشبيه كرد به روشنايى آتش ، و شدن ايشان و پناه گرفتن ايشان با مشركان تشبيه كرد به ظلمات . سعيد جبير و محمّد بن كعب و عطا و يمان بن رباب گفتند : آيت در جهودان انزله بود ، و آن كه ايشان انتظار مىكردند روزگار رسول را و بيرون آمدن او ، و مىگفتند : چون بيايد ، اوّل كسى كه به او ايمان آورد ( 11 ) ما باشيم ، و نعت و وصف او مىگفتند . و مردى بود نام او عبد اللَّه بن هيّبان ، هر سال بيامدى و مردمان را تحريض ( 12 ) كردى بر ايمان به محمّد - عليه السّلام . ايشان قبول كردندى ، آن مرد پيش از بعثهء ( 13 ) رسول فرمان يافت . چون رسول - عليه السّلام - بيامد ، اينان كه وعده مىدادند خلاف

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : آتش . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز دب : بناگاه . ( 3 ) . مج ، وز : مغرور ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : معذور ، مر : مغبون . ( 4 ) . دب كه . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ظاهر . ( 6 ) . آج ، شمار . ( 7 ) . دب : در آمدند . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : چندان . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها باشد . ( 10 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 14 . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : آرد . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها : تحريص . ( 13 ) . مج ، دب ، وز : بعتث ، فق : بعث .