و عبد اللَّه عبّاس گفت : معنى آن است كه ، اين آن كتاب است كه ( 1 ) وعده دادم تو را كه به تو خواهم فرستادن . يمان گفت : يعنى اين آن كتاب است كه در توريت و انجيل خبر دادم . سعيد جبير گفت : مراد ( 2 ) كتاب ، لوح محفوظ است ، كه خداى ( 3 ) قرآن بر لوح محفوظ پديد كردى تا جبريل از لوح بر خواندى و رسول را - عليه السلام - خبر دادى ، يعنى كه : اين كتاب منزل نقل از آن مكتوب لوح محفوظ است . عكرمه مىگويد : مراد به كتاب ، توريت و انجيل است ، يعنى « الم » كه نام قرآن است ، كه وصف و نعت آن در كتاب شما كه توريت و انجيل است ، مسطور است . ابن كيسان گفت : خداى تعالى پيش از سورة البقره ، چند سورتها بفرستاد ، « ذلك » اشارت به آن است ، يعنى آن سورتها كه مشركان به آن تكذيب كردند كتاب من است و در آن شكّى نيست . * ( لا رَيْبَ فِيه ) * ، « ريب » ، شكّ باشد ، و اين « لا » كه اسم را با او بنا كنند بر فتح ، نفى جنس [ را ] ( 4 ) باشد ، يعنى هيچ شك نيست در او . و گفته‌اند كه : « ريب » ، بليغتر از شك باشد ، يعنى شك نيست در صحّتش و آن كه كلام خداى است ، و وحى و تنزيل اوست ، و معجز رسول است . و گفته‌اند : ظاهر ( 5 ) لفظ نفى است و معنى نهى ، يعنى شك مكنى ( 6 ) در او ، چنان كه گفت : فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدالَ فِي الْحَجِّ ( 7 ) ، يعنى در حجّ اين هيچ سه مكنى ( 8 ) . قوله : * ( هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ) * ، مراد به اين لفظ بيان و حجّت و دلالت است ، يعنى در اين قرآن حجّتى و بيانى و دليلى هست آنان را كه تأمّل كنند و نظر كنند . و « هدى » ، در قرآن بر وجوه آمد : يكى به معنى بيان ، چنان كه در آيت هست و في قوله تعالى : هُدىً لِلنَّاسِ ( 9 ) . . . ، و مانند اين بسيار است ، من قوله تعالى :

--> ( 1 ) . مكنى / مكنيد . ( 2 ) . دب از . ( 3 ) . مب ، مر : هيچ از اين سه چيز نكنى . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 5 ) . مب ، مر لغت . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها من . ( 7 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 197 . ( 8 ) . مب ، مر تعالى . ( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 185 .