كه بعضى از نماز است اكتفا كرد از ذكر جمله . و همچنين قوله : وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ ( 1 ) . امّا قوله : * ( الم ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت : معنى آن است كه خدا گفت : انا اللَّه أعلم ، من خداى ( 2 ) بهتر دانم . مجاهد و قتاده گفتند : از نامهاى قرآن است . ربيع انس گفت : « الف » از « اللَّه » است ، و « لام » از « لطيف » ، و « ميم » از « مجيد » . محمّد كعب قرظىّ گفت : قسم است به آلاء و لطف و مجد خداى تعالى . روايتى ديگر از عبد اللَّه عبّاس آن است كه قسم است و سوگند به خداى تعالى و جبرئيل و محمّد . اهل اشارت گفتند : « الف » انا ، « لام » لى ، « ميم » منّي . به « الف » اشارت به آن كرد كه همه منم . به « لام » اشارت به آن كرد كه همه مراست . به « ميم » اشارت به آن كرد كه همه از من است . در محلّ او خلاف كردند . بعضى گفتند : محلَّى نيست او را از اعراب . و بعضى گفتند : در محلّ رفع است [ 17 - پ ] به ابتدا ، و « ذلك » مبتداى دوم است ( 3 ) ، * ( لا رَيْبَ فِيه ) * خبر مبتداى دوم است . و روا بود كه « الم » مبتدا بود و * ( ذلِكَ الْكِتابُ ) * خبر مبتدا بود ، و * ( لا رَيْبَ فِيه ) * در محلّ حال بود . اى هذه الحروف ذلك الكتاب غير مشكوك فيه . قوله : * ( ذلِكَ الْكِتابُ ) * ، « ذا » اشارت است ، و « لام » عماد ، و « كاف » خطاب . و « كتاب » به معنى مكتوب است ، چون : حساب كه به معنى محسوب باشد ، و اين دينار از ضرب فلان است ، يعنى مضروب اوست . و بيان كرديم كه : اصل او جمع باشد . در « كتاب » خلاف كردند . عبد اللَّه عبّاس و حسن بصرى و قتاده و مجاهد و ضحّاك و مقاتل گفتند : قرآن است ، و بر اين قول « ذلك » به معنى « هذا » باشد ، چنان كه شاعر گويد : أقول له و الرّمح يأطر متنه تأمّل خفافا إنّني أنا ذلكا ( 4 ) اى . انّنى انا هذا .

--> ( 1 ) . سورهء علق ( 96 ) آيهء 19 . ( 2 ) . مب ، مر : كه خدايم . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها و . ( 4 ) . آج : ذالكا .