امّا در فاتحة الكتاب خاصّه ، و بطلان قول آنان كه ايشان * ( أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) * ( 1 ) . . . ، آيتى شمرند ، دليل بر اين آن است كه ( 2 ) ما نظر كرديم ، مقاطع قرآن يا متشاكل يافتيم يا متقارب به مانند اواخر سجع و قوافى شعر . امّا « متشاكل » بسيار است و بيشتر چنان كه ( 3 ) : « يعلمون » و « يفقهون » و [ يعقلون ] ( 4 ) و « يؤمنون » ، و « يوقنون » ، چون ( 5 ) : القمر ( 6 ) و الشّمس . و امّا « متقارب » چنان كه در سورهء « ق » ( 7 ) هست از : « مجيد » و « عجيب » و « مريج » ، و * ( أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) * ( 8 ) . . . ، با « عالمين » و با « دين » و « نستعين » ، و « ضالَّين » و « مستقيم » و « رحيم » ، نه متشاكل است نه متقارب ، بايد كه حكم كنند به آن كه نه ( 9 ) سر آيت است . وجهى ديگر آن است كه : * ( أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ) * ( 10 ) * ( . . . ) * ، آيتى شمرند و ابتدا به * ( غَيْرِ ) * ( 11 ) كنند ، نيكو نباشد در علم نحو ، براى آن كه در او دو قراءت است : الجرّ على الصّفة ، و النّصب على الاستثناء ، و به هر دو قراءت نيكو نباشد فصل كردن بين الصّفة و الموصوف ، و لا بين المستثنى و المستثنى منه . امّا اخبار در اين باب از طريق خاصّ و عامّ چندانى است كه شرح نتوان داد امّا طرفى گفته شود : ابن بريده روايت كند از پدرش ، از رسول - عليه الصّلوة و السّلام - كه گفت : ألا اخبرك ( 12 ) بآية لم تنزل على احد بعد سليمان غيرى ، تو ( 13 ) را خبر دهم به آيتى كه پس از سليمان پيغمبر بر كس فرو ( 14 ) نيامد مگر بر من . گفتم ، بلى يا رسول اللَّه ! گفت : افتتاح قرآن به چه كنى ؟ گفتم : به * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * ( 15 ) . قال : هى هى ، گفت : آن آن است . و اين خبر دليل است بر آن كه اين آيتى است از « الحمد » ، و از هر سورتى ( 16 ) .

--> ( 1 ، 8 ، 10 ، 11 ) . سورهء فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 7 . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها چون . ( 3 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مب : چنان است چون . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از مج ، افزوده شد . ( 5 ، 6 ) . همهء نسخه بدلها سورة . ( 7 ) . سورهء ق ( 50 ) . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مب ، مر از . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز وز : اخبركم . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : شما . ( 14 ) . دب ، فق ، مر : فرود . ( 15 ) . سورهء فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 1 . ( 16 ) . همهء نسخه بدلها آيتى است .