عوامل ديگرى مىبايست دخالت كند تا ذهن بتواند قضاوت كند و همچنين ترديدى نيست كه يكى از عوامل مستعد كردن ذهن براى قضاوت و حكومتهاى جزئى احساس است از قبيل قضاوت در باره اينكه اين كاغذى كه در دست من است سفيد است و براى قضاوتهاى كلى و عمومى تجربه و آزمايش عملى است از قبيل تمام اطلاعات علمى ما راجع بطبيعت مثلا ما بطور كلى حكم مىكنيم كه اجسام در اثر حرارت انبساط پيدا مىكنند و بديهى است كه اگر تجربه و آزمايش عملى در كار نبود ذهن هيچ كس اين قضاوت و حكومت را نمىكرد . حالا بايد ديد آيا تمام قضاوتها و حكومتهاى كلى و عمومى با دخالت تجربه و آزمايش صورت مىگيرد و يا آنكه پاره اى احكام و قضاوتها هست كه بدون هيچ عامل خارجى صورت مىگيرد يعنى تنها تصور موضوع و محمول براى قضاوت ذهن كافى است بديهيات اوليه تصديقيه باصطلاح منطق و بر فرض اينكه ما تصديقاتى غير از تصديقات تجربى داشته باشيم آيا ابتداء آن تصديقات در ذهن وجود پيدا مىكند و سپس تصديقات تجربى يا آنكه كار به عكس است در ضمن اين مقاله خواهد آمد كه تصديقات تجربى مؤخر است از يك سلسله تصديقات غير تجربى و بعلاوه توضيح داده خواهد شد كه اگر آن تصديقات غير تجربى را از ذهن بگيريم محال و ممتنع است كه ذهن از راه تجربه بتصديقى نائل شود و تمام تصديقات تجربى متكى است به اصولى كه از غير راه تجربه ذهن آنها را تصديق كرده است و بعبارت ديگر اگر آن تصديقات ما قبل تجربه را از ذهن بگيريم بشر هيچگونه علمى به هيچ چيزى چه در مسائل طبيعى و چه در مسائل غير طبيعى نمىتواند داشته باشد و كاخ علم و معلومات بشر يكباره ويران مىشود يعنى ترديد يا انكار آن اصول غير تجربى مساوى با سوفسطائىگرى است . غالبا اين دو مطلب كه يكى مربوط به مبحث تصورات است و ديگرى مربوط به مبحث تصديقات با يكديگر اشتباه مىشود على هذا ما هر چند تصوراتى مقدم بر تصورات احساسى نداريم ولى تصديقات زيادى مقدم بر تصديقات تجربى داريم بيان و توضيح بيشتر مطلب بالا با توجه به آنچه دانشمندان قديم و جديد در اين زمينه گفته‌اند بعدا خواهد آمد . 2 ما قبلا نظريه عقليون و نظريه حسيون جديد اروپا را كاملا شرح داديم و گفتيم كه عقليون بعضى از تصورات را ذاتى و فطرى عقل مىدانند و معتقدند كه آن تصورات هيچگونه استناد و ارتباطى بحس و محسوسات ندارد و