همچنين نظريه ارسطو و دانشمندان اسلامى را راجع به عقل و حس و رابطه معقولات و محسوسات اجمالا بيان كرديم و تذكر داديم كه نظريه عقلى و نظريه حسى به اين صورتى كه در قرون جديده مطرح شده بى سابقه است و مخصوصا نظريه عقلى كه مبتنى است بر اينكه بعضى از تصورات فطرى و ذاتى عقل و لازم لا ينفك آن است كه اولين بار از طرف دكارت اظهار شد هيچ سابقه ندارد ولى بعضى از دانشمندان خيال كرده‌اند كه تمام كسانى كه بتصورات بديهى عقلى قائلند آن تصورات را فطرى و ذاتى عقل مىدانند و لهذا بسيار ديده مىشود كه ارسطو و فارابى و ابن سينا را جزء عقليون به معناى مصطلح جديد كلمه بشمار مىآورند ولى اين گمان باطل است زيرا هيچ لزومى ندارد كه ما بديهيات تصوريه عقليه را فطرى و ذاتى عقل بدانيم هيچ مانعى ندارد كه آن بديهيات بتدريج براى ذهن حاصل شوند و ذهن آنها را از تصورات حسى انتزاع نمايد ما عبارت صدر المتالهين را راجع به اينكه تمام بديهيات اوليه عقليه پس از پيدايش صور محسوسه براى ذهن حاصل مىشود قبلا نقل كرديم و به تفصيل بيشترى بعدا نقل خواهيم كرد و در متن مقاله كيفيت انتزاع آن بديهيات از صور محسوسه بيان خواهد شد . مرحوم فروغى در سير حكمت در اروپا همين اشتباه برايش رخ داده و خيال كرده است كه تمام كسانى كه ببديهيات اوليه عقليه قائلند آن بديهيات را فطرى و ذاتى عقل مىدانند مشار اليه در جلد سوم سير حكمت در اروپا در مقدمه اى كه بر فلسفه فيخته نوشته و نظريه عقليون و حسيون را شرح داده است مىنويسد دكارت . . . مانند پيشينيان از اصحاب عقل مدعى شد كه بعضى معلومات و ادراك پاره اى از حقايق در نفس انسان سرشته شده و فطرى است و خاصيت عقل اوست و بحس و تجربه بستگى ندارد آنگاه در پاورقى توضيح مىدهد شبيه به آنچه دانشمندان ما به عقل بالملكه منتسب مىكنند در جاهاى ديگر آن كتاب نيز همين اشتباه تكرار شده است . آنچه دكارت معتقد است با آنچه پيشينيان از اصحاب عقل گفته‌اند به كلى متفاوت است و مخصوصا با آنچه دانشمندان ما به عقل بالملكه منتسب مىكنند كوچكترين شباهتى ندارد زيرا اولا دكارت آن تصورات را خاصيت ذاتى عقل مىداند و مدعى است كه همانطورى كه خاصيت ذاتى جسم بعد داشتن است خاصيت ذاتى عقل ادراك اين مفاهيم فطرى است و آن مفاهيم به هيچ چيز بستگى ندارند مگر به خود عقل ولى دانشمندان ما معتقدند كه تمام معقولات بتدريج پيدا مىشوند و از محسوسات آغاز مىشود و تمام معقولات حتى بديهيات اوليه يك نوع وابستگى بمحسوسات دارند .