در حال ظالم بود نشان قبض روح ميكنند . گويند در چه كار بوديد ؟ گويند ما مقهور و بىچاره بوديم ( كفّار و اوضاع محيط مانع از آن بود كه مسلمان زندگى كنيم و دستور خدا را به كار بنديم ) ملائكه گويند : مگر زمين خدا وسيع و بزرگ نبود كه هجرت بكنيد ( آيا در اين زمين پهناور جائى نبود كه به آنجا مهاجرت كرده و خداى خويش را بندگى كنيد ؟ ! ) اين گونه مردم جايشان آتش است . اين آيه و آيه ما بعد آن در « ضعف » در بحث مستضعفين مورد بررسى قرار گرفته است و اين آيه روشن مىكند : هر جا كه انسان نتوانست بدين خويش عمل كند بايد از آن محلّ كوچيده در محلّ ديگرى كه از جهت مراسم دينى مناسب است اقامت گزيند و گر نه پيش خدا معذور نخواهد بود ، در صدر اسلام وظيفه مسلمين آن بود از مكَّه معظَّمه كه در تصرّف مشركان بود كوچيده و بمدينه منوّره روى آورند اين حكم همواره بقوّت خود باقى است . در باره آيه * ( وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَالأَنْصارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَضِيَ الله عَنْهُمْ . . . ) * توبه : 100 . در « سبق » مفصّلا بحث شده است آيا * ( « الْمُهاجِرِينَ » ) * در اين آيه فقط شامل آنهاست كه بمدينه پس از رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله هجرت كردند يا مهاجرين حبشه را نيز شامل است ؟ به نظر ميآيد مراد مهاجرانى است كه پس از مهاجرت آنحضرت ، بمدينه هجرت كردند و مهاجران حبشه نيز آنگاه كه بمدينه آمدند مشمول آن شدند و باحتمال قوى مىشود گفت كه وصف مهاجرت به آنها كه بحبشه رفتند دو بار شامل مىشود و از اوّل داخل در عموماند . قرائت مشهور در * ( « وَالأَنْصارِ » ) * بكسر راء است عطف به * ( « الْمُهاجِرِينَ » ) * مراد از سابقون قهرا كسانىاند كه در ايمان به خدا و رسول از همه سابق و جلوتر بودند * ( وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ ) *