عبد مكاتب آن را گويند كه آقايش با وى قرار گذاشته به شرط پرداخت مبلغى آزادش كند * ( وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ فَكاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً وَآتُوهُمْ مِنْ مالِ الله الَّذِي آتاكُمْ . . . ) * نور : 33 . از مملوكان شما آنان كه طالب مكاتبه‌اند اگر در آنها صلاحيّت احراز كرديد مكاتبه كنيد و از مال خدا ( زكات ) به آنها بدهيد . چون يك سهم از زكات در آزاد كردن مملوكان است لذا مىشود مال مكاتبه‌اى را از سهم زكات داد يا حساب و اسقاط كرد عياشى ذيل آيهء * ( إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَالْمَساكِينِ . . . ) * از امام صادق عليه السّلام نقل كرده در بارهء مكاتبى كه مقدارى از مال مكاتبه را داده و از بقيّه ناتوان گشته فرمود : از مال صدقه تأديه مىشود كه خدا در كتابش فرمايد : * ( « وَفِي الرِّقابِ » ) * . در اينجا بعضى از آيات را كه لفظ كتاب در آنها آمده بررسى ميكنيم : * ( ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيه هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ) * بقره : 2 . پيش از آنكه تمام قرآن نازل و جمع شود چندين بار لفظ كتاب بر آن اطلاق شده مثل آيهء فوق و مثل * ( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ ) * آل عمران : 7 . * ( كِتابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ فَلا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْه ) * اعراف : 2 . و غيره . آيا مراد از « * ( ذلِكَ الْكِتابُ ) * - الكتاب - * ( كِتابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ ) * » تمام قرآن است يا همان سوره ؟ و چرا به آن پيش از نوشته شدن و تدوين . گشتن كتاب اطلاق شده ؟ در اينجا دو وجه هست يكى اينكه مراد از كتاب كلام است و از راغب نقل كرديم كه بكلام كتاب گفته مىشود . ديگرى قول المنار است كه ذيل * ( « ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيه » ) * گويد : عدم نزول همهء قرآن مانع از * ( « ذلِكَ الْكِتابُ » ) * گفتن نيست زيرا قسمت مهمّى از آن نازل شده بود و اشاره بهمهء قرآن با آنكه فقط مقدارى نازل شده اشاره است كه خدا وعدهء كتاب كامل را كه