تامّ خدا بر خلق است پس قيّوم يعنى قائم بتدبير خلق . گويند « قام بالامر : تولَّاه » يعنى بامر مباشرت كرد ، در جوامع الجامع فرموده : « الدّائم القيام بتدبير الخلق و حفظهم » و در مجمع آمده : « القائم بتدبير خلقه من انشائهم ابتداء و ايصال ارزاقهم اليهم » صدوق در توحيد فرموده : آن از « قمت بالشّىء » يعنى باصلاح و بتدبير و حفظ شىء برخاستم ، مىباشد . چنان كه آيه * ( أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ . . . ) * رعد : 33 . از قيمومت و تدبير خدا نسبت باعمال خبر ميدهد . خداوند اعمال مردم را تدبير مىكند آنها را بصحائف اعمال وارد كرده و مبدّل بثوابها و عقابهاى دنيا و آخرت نموده و به صورت ضلالت ، هدايت ، بهشت ، جهنّم ، شادى و غصّه در مياورد . قوّام : مبالغهء قائم است * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّه وَلَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ ) * نساء : 135 . قوّام بالقسط كسى است كه دائما قائم به عدالت باشد * ( « شُهَداءَ » ) * حال است از ضمير * ( « قَوَّامِينَ » ) * و ممكن است خبر بعد از خبر باشد براى * ( « كُونُوا » ) * چنان كه در مجمع گفته است . بنظرم خبر بعد از خبر بهتر است و آمدن * ( « شُهَداءَ » ) * ميفهماند كه * ( « قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ » ) * مقدّمهء آن است يعنى اى اهل ايمان پيوسته قيام به عدالت كنيد و براى خدا و حق ، اداى شهادت دهيد هر چند به ضرر خودتان باشد . . . بعضى قوّام را بهترين و كاملترين قيام كننده گفته‌اند . * ( الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ الله بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَبِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ . . . ) * نساء : 34 . مراد از قوّام در آيه قيّم و قائم بامر و سرپرست است لذا در اقرب الموارد امير را از معانى آن شمرده و در مجمع گفته : گويند رجل قيّم و قيّام و قوّام و آن براى مبالغه و تكثير است . آيهء فوق سه مطلب را روشن مىكند :