بقره : 102 . * ( « وَإِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ . . . » ) * انعام : 121 . انسانهاى متمرد باشند . نگارنده اين احتمال را نزديك بيقين ميداند . خاتمه مطالب ديگرى دربارهء شياطين و شيطان هست از قبيل رانده شدن از آسمانها ، كار كردن براى حضرت سليمان و غيره مثل * ( « وَمِنَ الشَّياطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَه . . . » ) * انبياء : 82 . كه در جن گذشت و در جاهاى مناسب ذكر شده است . شعب : جمع كردن . متفرّق كردن . در اقرب آن را جمع ، تفريق ، اصلاح ، افساد معنى كرده و گويد در هر دو ضد به كار ميرود همچنين است قول مجمع . شعبه بمعنى تكه و قسمت است چنان كه در نهايه آمده « الْحَياءُ شُعْبَةٌ مِنَ الإيمانِ » و از ابن مسعود نقل كرده : « الشّباب شعبة من الجنون » . جمع آن شعب ( بر وزن صرد ) و شعاب است . * ( « انْطَلِقُوا إِلى ظِلٍّ ذِي ثَلاثِ شُعَبٍ . ) * * ( لا ظَلِيلٍ » ) * مرسلات : 30 . يعنى برويد بسوى سايه ايكه سه شعبه دارد و سايه افكن نيست مراد از اين ظل ظاهرا دود است كه در آيهء ديگر آمده * ( « وَأَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ . ) * * ( فِي سَمُومٍ وَحَمِيمٍ . وَظِلٍّ مِنْ يَحْمُومٍ لا بارِدٍ وَلا كَرِيمٍ » ) * واقعة : 41 - 44 . درست روشن نيست كه علت سه شاخه بودن آن چيست و اللَّه اعلم . * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثى وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقاكُمْ » ) * حجرات : 13 . دربارهء شعب ( بر وزن علم و فلس ) كه جمع آن شعوب است سه قول هست يكى قبيلهء بزرگ . در مجمع گويد : آن طائفه بزرگى است مثل مضر و ربيعه و قبائل از آن كمتر است مثل تيرهء بكر از ربيعه و تميم از مضر و اين قول اكثر مفسران است . دوم آنكه شعب كمتر از قبيله است راغب گويد : شعب قبيله‌اى است كه از طائفهء واحد منشعب باشد جمع آن شعوب است . سوم آنكه شعوب عجم و قبائل