سيد علي اكبر قرشي
41
قاموس قرآن ( فارسي )
عرب است در صافى فرموده بقول قمى شعوب عجم و قبائل عرب است و در مجمع آن را از امام صادق عليه السّلام نقل كرده از ابو عبيده نقل شده : شعوب عجم است و اصل آن از تشعّب است كه نسب عجم بسيار پراكنده است . و نيز بمعنى قبائل مختلط آمده است چنان كه در اقرب هست . زمخشرى در كشّاف گويد : شعب بالاترين طبقه از طبقات ششگانه است كه در عرب هست و آنها عبارتند از : شعب ، قبيله ، عماره ، بطن ، فخذ و فصيله . شعب جامع قبائل ، قبيله جامع عمائر ، عماره جامع بطون ، بطن جامع افخاذ ، فخذ جامع فصائل مىباشد : خزيمه شعب ، كنانه قبيله ، قريش عماره ، قصّى بطن ، هاشم فخذ و عباس فصيله است . آن را شعوب گفتهاند كه قبائل از آن منشعب گرديده است . اين كلام را در اقرب الموارد نيز از كشّاف نقل كرده . و آن در صحاح نيز نقل شده ولى فصيله در مرتبهء سوم آمده است . به نظر نگارنده مراد از شعوب جماعتهاى مختلط است كه تيره و طائفه در آنها ملحوظ نيست و شعبه ها و فرقه ها هستند كه امروز آن را ملت ميگوئيم استعمال عرب فعلا چنين است و آن را بجاى ملت به كار مىبرند و ميگويند : الشعب الايرانى ، الشعب المصرى . و قبائل همان تيره ها و طائفه ها و خانواده هاى بزرگاند . در اول آيه كلمهء * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ » ) * روشن مىكند كه خطاب بعموم جهانيان است نه فقط عرب و موقع نزول قرآن عرب قبيله ها بود و ديگران ملتها يعنى : اى مردم ما شما را ملتها و قبيله ها گردانديم تا يكديگر را بشناسيد و معاملات و مواصلات داشته باشيد و همه را از يك نر و ماده آفريدهايم . غرض از آيه ظاهرا نفى تفاخر با انساب و احساب است و همهء مردم يكساناند و احترام و اكرام با تقوى است . شعيب : يكى از پيامبران نامى كه اسم مباركش يازده بار در قرآن