الميزان آن را از مجمع و درّ المنثور نقل كرده و در توجيه حديث ضمن بيان مفصّلى فرموده بگمانم روايت ناظر به آن است كه در قيامت مثل دنيا تزاحم نيست سموات و ارض در عين اينكه ظرف بهشتاند ظرف آتش نيز هستند ( باختصار ) . نگارنده گويد : به نظر ميآيد مطلب چنين باشد كه دربارهء گفتگوى اهل بهشت با اهل آتش و ديدن همديگر آيات بسيار است قهرا از تزاحم دنيا در آخرت خبرى نيست و شايد آخرت در ظرفى بهشت و در ظرفى جهنّم باشد مثل وضع جنّ و انس در دنيا و شايد مكانهاى هر دو غير از هم باشد كه آيات بهشت فقط مفيد وسعتاند نه اينكه آن همه جا را خواهد گرفت چنان كه در گذشته گفتيم . * ( « وَإِذا مَسَّه الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ » فصّلت : 51 . عريض بمعنى وسيع و كثير است چنان كه در * ( « وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا . . . » ) * گذشت . و ظاهرا مراد از دعا در آيه تضرّع و جزع است مثل * ( « إِذا مَسَّه الشَّرُّ جَزُوعاً » ) * معارج : 20 . عارض * ( « فَلَمَّا رَأَوْه عارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قالُوا هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِه رِيحٌ فِيها عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * احقاف : 24 ضمير . * ( « رَأَوْه » ) * شايد به عذاب موعود راجع باشد كه از * ( « بِما تَعِدُنا » ) * در آيهء قبل به نظر ميآيد و شايد ضمير مبهم باشد كه * ( « عارِضاً » ) * آن را توضيح مىكند . عارض بمعنى ظاهر شونده است از آيه روشن مىشود كه آن عارض باد بود * ( « رِيحٌ فِيها عَذابٌ » ) * گفته‌اند آن تكه ى ابرى بود كه در افق نمايان شد و باد بوسيلهء آن شروع بوزيدن گرفت . يعنى : چون آن را آشكارا ديدند كه بسوى واديشان ميآيد گفتند . اين باد يا ابرى است كه بما باران خواهد باراند ، نه بلكه آن بادى است داراى عذاب دردناك . عُرْضَة * ( « وَلا تَجْعَلُوا الله عُرْضَةً لأَيْمانِكُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَيْنَ النَّاسِ . . . » ) * بقره : 224 . عرضه آنست كه در معرض چيزى واقع شود مثل :