سيد علي اكبر قرشي

324

قاموس قرآن ( فارسي )

عرض در اين دو آيه ظاهرا وسعت است و آن يكى از معانى شايع عرض است چنان كه در مجمع و قاموس و اقرب گفته . الميزان فرموده : مراد از عرض وسعت و آن استعمال شايع است . ظاهرا « السّماء » در آيهء اول براى جنس است على هذا آن مطابق با « السّموات » در آيهء دوم مىباشد . و چون در آيهء اول « كعرض » با كاف تشبيه آمده ظاهرا آن در آيهء دوم نيز در نظر است يعنى « عرضها كعرض السّماوات و الارض » . آيا مراد از اين تشبيه نشان دادن وسعت بهشت است و يا حقيقتا همه جا در قيامت بهشت خواهد بود ؟ آيا مراد از سموات و ارض همهء جهان است و يا فقط منظومهء شمسى است ؟ بنظرم مراد نشان دادن وسعت بهشت است نه اينكه آن تمام عالم را خواهد گرفت ( و اللَّه اعلم ) به نظر بعضى آيهء دوم دربارهء سابقين و مقرّبين است و آيهء اول در خصوص عامهء مؤمنان ، و بهشت گروه عامهء از بهشت گروه مقرّبين اوسع است كه فرموده * ( « عَرْضُهَا السَّماواتُ وَالأَرْضُ » ) * و دربارهء گروه سابقين آمده * ( « عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَالأَرْضِ » ) * . در ذيل آيهء اوّل آمده * ( « أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِالله وَرُسُلِه » ) * و اين مطلق اهل ايمان را مىرساند ولى ذيل آيهء دوم و ما بعدش اوصافى آمده از قبيل * ( « يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ . . . » ) * و آن با مقرّبين سازگار است . و اللَّه العالم . در مجمع فرموده : از رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله روايت شده كه گفتند . هرگاه آسمانها و زمين وسعت بهشت باشد پس جهنّم در كجا خواهد بود ؟ ! فرمود « سبحان اللَّه اذا جاء النّهار فاين اللَّيل » اين حديث در تفسير ابن كثير نيز به چند طريق نقل شده كه هرقل امپراطور روم بآنحضرت نوشت : تو مرا به بهشتى كه وسعت آن آسمانها و زمين است دعوت ميكنى پس آتش كجاست ؟ ! حضرت فرمودند : « سبحان اللَّه فاين اللَّيل اذا جاء النّهار »