نسخ كرده و چيزى آن را نسخ ننموده است . . . پس از همهء اينها ، آيه بر حليّت زنان اهل كتاب تصريح مىكند بى آنكه قيد دوام يا انقطاع در بين باشد مگر مهر و احصان كه در ذيل آيه آمده است . محل حاجت از الميزان تمام شد . نگارنده گويد : در ظهور آيه شكى نيست ولى لازم است مطلب از دو جهت بررسى شود : يكى دربارهء تأليف ميان اين آيه و دو آيهء گذشته و ديگر دربارهء روايات كه مخالف يا موافق آيه‌اند . اما در خصوص دو آيه ، بايد دانست آيهء * ( « لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ . . . » ) * ظاهرا ربطى به اين آيه ندارد و دربارهء مشركان و بت پرستان است كه در قرآن باهل كتاب كافر و فاسق و ظالم و غيره اطلاق شده ولى مشرك اطلاق نشده بلكه همه جا از مشركان جدا آمده‌اند مثل : * ( « ما يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ . . . » ) * بقره : 105 . * ( « لَمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَالْمُشْرِكِينَ مُنْفَكِّينَ » ) * بيّنه : 1 . * ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نارِ جَهَنَّمَ » ) * بيّنه : 6 . صريحترين آيه در شرك اهل كتاب به نظر من اين آيه است : * ( « اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَرُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ الله وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِله إِلَّا هُوَ سُبْحانَه عَمَّا يُشْرِكُونَ » ) * توبه : 31 . ولى اين آيه و آيات ديگر آنها را در رديف بت پرستان قرار نميدهد بطوريكه لفظ مشرك و مشركون شامل هر دو فريق شود . اهل كتاب از نظر واقع مشركاند ولى قرآن آنها را اهل كتاب ناميده و مشرك و مشركون ( بصيغهء اسم فاعل ) ياد نكرده بلكه جدا آورده است . هكذا در آيات * ( « وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ . . . » ) * بقره : 221 . * ( « إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ » ) * توبه : 28 . * ( « بَراءَةٌ مِنَ الله وَرَسُولِه إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ » ) * توبه : 1 . اگر درست توجه كنيم خواهيم ديد كه منظور فقط