* ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَه إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ الله لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَه وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوه مِنْه ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ » ) * حج : 73 . آيه خطاب بعموم مردم و نظر بمشركين است ، و بتها ، قدرت آفريدن حتى يك مگس را كه از نظر مردم اضعف موجودات است ندارند و اگر مگس روى آنها به نشيند و چيزى از آنها بخورد قدرت باز گرفتن آن را ندارند . الميزان گويد : مقتضاى مقام آنست كه مراد از طالب بتها و از مطلوب مگس باشد يعنى بتان ميخواهند مگس بيافرينند و گرفتهء مگس را از آن باز گيرند و مگس مطلوب است كه آفريده و باز گرفته شود . ذباب فقط دو بار در قرآن مجيد آمده است كه نقل شد . ذبح : سر بريدن . راغب ميگويد : اصل ذبح پاره كردن گلوى حيوانات است و بمعنى مذبوح نيز آمده است . ناگفته نماند اگر اصل آن دربارهء حيوانات باشد در غير آن بطور مجاز و تشبيه به كار رفته است . * ( « إِنَّ الله يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً » ) * بقره : 67 * ( « وَفَدَيْناه بِذِبْحٍ عَظِيمٍ » ) * صافات : 107 مراد از ذبح مذبوح و قربانى است و توضيح اين آيه در « ابراهيم » فصل قربانى گذشت . * ( « وَما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ . . . » ) * مائده : 3 توضيح آن در « نصب » انشاء اللَّه خواهد آمد . * ( « يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ » بقره : 49 يعنى پسران شما را بطور مدام سر مىبريدند و زنانتان را زنده ميگذاشتند ، راغب مىگويد مراد از تذبيح تكثير است يعنى يكى را پس از ديگرى ذبح ميكردند . اين سخن حقّ است زيرا تكثير يكى از معانى باب تفعيل است در اقرب الموارد آمده « ذبّح القوم : بالغ فى ذبحهم » . ذبذب تذبذب بمعنى حركت است در مجمع فرموده : « ذبذبته فتذبذب » يعنى او را حركت دادم و حركت