* ( يَشاءُ الذُّكُورَ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْراناً وَإِناثاً وَيَجْعَلُ مَنْ يَشاءُ عَقِيماً » ) * شورى : 49 ، 50 يعنى : به آنكه بخواهد دختران و به آنكه بخواهد پسران ميدهد يا ميان پسران و دختران را جمع مىكند و از هر دو ميدهد و آنكه را بخواهد نازا مىكند نه ميزايد و نه براى او فرزندى زائيده مىشود . در الميزان آمده : تزويج بمعنى جمع است عليهذا معناى * ( « يُزَوِّجُهُمْ » ) * جمع مىكند است . قول حضرت لوط كه بقوم خويش فرمود * ( « أَ تَأْتُونَ الذُّكْرانَ مِنَ الْعالَمِينَ » ) * شعراء : 165 پسران و مردان را شامل است يعنى آيا بجنس مرد تمايل ميكنيد و زنان را كنار ميگذاريد ؟ ! ! ذكو : ذكاة و تذكية هر دو بمعنى ذبح حيوان است در اقرب الموارد آمده « ذكَّى الذبيحة : ذبحها » اين كلمه معانى ديگر هم دارد ولى در قرآن فقط يك بار آن هم در ذبح حيوان به كار رفته است * ( « وَما أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا ما ذَكَّيْتُمْ » ) * مائده : 3 يعنى نيمخوردهء درنده بر شما حرام است مگر آنچه پيش از مردنش آن را ذبح كنيد و آن در صورتى است كه قبل از مردن از درنده گرفته و ذبح شرعى كنند كه حلال است . و شايد مراد آن باشد كه قبلا ذبح شده باشد . بعد مقدارى از آن را درنده خورده است كه بقيه حلال مىباشد . ذبح شرعى شرايطى دارد كه در كتب فقه مذكور است . از جملهء شرايط كه در قرآن مجيد ذكر شده ذكر نام خدا هنگام سر بريدن است كه در « ذكر » گذشت و نيز اگر با خفه شدن يا چوب زدن يا از بلندى افكندن يا بشاخ زدن يا براى بتها كشته شده باشد حرام است . ( مائده : 3 ) . ذلل : ذلّ ( بضم اول ) و ذلَّة ( بكسر اول ) بمعنى خوارى و ضدّ عزّت است ( صحاح - قاموس ) . ذلّ ( بكسر اول ) بمعنى رام شدن است چنان كه در صحاح گويد و ذليل شخصى است كه آشكارا خوار باشد و ناقهء ذلول شتر رام است . در قاموس گويد : ذلّ با ضم و گاهى با كسر آيد و بمعنى نرمى است راغب ميگويد : ذلّ با ضمّ آنست كه از روى قهر باشد و با كسر آنست كه بعد از سختى و چموشى باشد .