خود رها كنند . در تفسير اين دو كلمه ، اقوال ديگرى نيز هست . 2 - * ( « ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ » ) * روم : 41 ، ظاهر آيه ، چنان كه در تبيان و الميزان گفته مىرساند كه مراد از برّ مطلق خشكى و از بحر درياست و ظهور فساد در آن دو عبارت است از ناامنىها ، قحطىها ، طوفانها زلزله ها ، سيلها و قتل و غارتها و امثال اينها . اعمّ از طبيعى و غير طبيعى . و از مسلَّميّات قرآن است كه همهء اينها مربوط باعمال آدمى است لذا فرموده * ( « بِما كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ » ) * . ولى بسيارى از مفسّران بحر را در آيه ى فوق بمعنى شهر يا آباديهاى كنار دريا گرفته‌اند . گويند : مراد از برّ صحرا و مسكن قبائل و از بحر شهرها يا آباديهائى است كه در كنار دريا واقعاند . به نظر ميايد : چون تصوّر ظهور فساد در دريا برايشان مشكل بوده بحر را به معناى شهر گرفته‌اند . ولى تصوّر فساد در دريا آسان است مخصوصا در اين زمان . گر چه مىشود بحر را بمعنى شهر گرفت ولى از ظهور آيه نميتوان صرف نظر نمود . 3 - * ( « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ » ) * رحمن : 19 ، مرج فعل ، فاعل آن خداست و بحرين مفعول آن است : يعنى خدا دو دريا را فرستاد مخلوط كرد كه پيوسته بهم مىپيوندند ميانشان حايلى است كه بهم تجاوز نميكنند . ( مرج بمعنى ارسال و تخليط هر دو آمده است ) دو دريا كداماند ؟ تجاوز نميكنند يعنى چه ؟ برزخ چيست ؟ . نظير اين آيه ، آيه ى : 61 از سورهء نمل است * ( « وَجَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً » ) * ميان دو دريا مانعى قرار داد . ناگفته نماند : بسيارى از درياها در محل مخصوصى بهم مىپيوندند مثل بحر احمر و اقيانوس هند كه در باب المندب بهم متصل ميشوند و مانند اقيانوس اطلس و درياى مديترانه كه بوسيلهء تنگه ى جبل الطارق بهم