دكتر محمد مهدي گرجيان

121

قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي )

يعنى : ( محو واثبات مى كند هر آنچه را كه بخواهد ( وحكمت أو طلب كند ) ودر نزد اوست أم الكتاب ( لوح محفوظ ) . على هذا ، شيعه با اعتقاد به أصل ( بداء ) كه همان دگرگون شدن چيزى است كه على الظاهر دائمي مى نمايد ولى دگرگونى اعمال ورفتار آدمي ، خلاف آن را ايجاب مى كند ، نه تنها روح اميد وتحرك را در جامعه زنده نگه مى دارد ، بلكه با اين اعتقاد كه ملازم با عموم وشمول قدرت الهى است ، هر گونه ضعف وناتوانى وعجز را كه از صفات سلبيه است از ساحت قدس الهى ، دور مى دارد . ( شيعه ) معتقد است كه دعا ، صدقه ، صله رحم ، توبه ، احسان واعمالي نظير اينها ممكن است موجب شوند آنچه را كه در پس پرده قرار دارد وبا ظواهر أموري كه در جريان است ، مخالف مى باشد ، آشكار نمايند ، مثل ( قوم يونس ) كه به ظاهر محكوم به هلاكت بودند ، در اثر توبه ، بلا از آنها دور گرديد ومشمول رحمت الهى قرار گرفتند . ( 1 ) ويا إسماعيل فرزند امام صادق - عليه السلام - كه در معرض كشته شدن قرار داشت ، ولى با دعاى حضرتش از شر دشمنان محفوظ ماند . ( 2 ) ويا ماري كه مأمور بود مرد يهودي را كه به رسول خدا توهين كرده بود بكشد ، اما به خاطر صدقه دادنش ، مأموريت خود را انجام نداد . ( 3 ) ونظاير اينها . ( بداء ) به اين معنا نه تنها مخالف با عقل وشرع نيست بلكه آيات وروايات زيادى آن را تأييد مى كند تا جايى كه امام هفتم - عليه السلام - مى فرمايد : ( خداوند هيچ پيامبرى را نفرستاد مگر آنكه حرمت خمر وأصل بداء را جزء برنامه ها واعتقادش قرار داد . ( 4 )

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 116 . ( 2 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 127 . ( 3 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 122 . ( 4 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 99 : ( ما بعث الله عز وجل نبيا الا بتحريم الخمر وان يقوله بالبداء ) .