است كه بر طبق بعضى از روايات حتى از جبرئيل برتر است ، چنان كه در حديثى از امام صادق ع مىخوانيم : هو ملك اعظم من جبرائيل و ميكائيل : « او فرشته اى است بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل » ( 1 ) . و در تفسير « على بن ابراهيم » نيز آمده است : الروح ملك اعظم من جبرئيل و ميكائيل و كان مع رسول اللَّه و هو مع الأئمة ع : « روح فرشته اى است برتر از جبرئيل و ميكائيل و او با رسول اللَّه همراه بود و با امامان نيز همراه است » ( 2 ) . هر چند در بعضى از روايات در تفاسير اهل سنت از پيغمبر اكرم ص نقل شده كه فرمود : الروح جند من جنود اللَّه ليسوا بملائكة لهم رؤس و ايدى و ارجل ، ثم قرا * ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا ) * ، قال هؤلاء جند و هؤلاء جند : « روح لشكرى از لشكريان خدا است كه ملائكه نيستند ، آنها داراى سر و دست و پا مىباشند ، سپس پيامبر ص اين آيه را تلاوت فرمود : * ( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلائِكَةُ صَفًّا ) * سپس افزود : اينها لشكرى هستند و آنها لشكر ديگرى » ( 3 ) . درباره روح انسان و تجرد و استقلال آن ، بحثهاى مشروح و مفصلى در جلد 12 صفحه 250 تا 269 ( ذيل آيه 85 سوره اسراء ) آورده‌ايم . به هر حال همانگونه كه اشاره شد اين مخلوق بزرگ الهى خواه از فرشتگان باشد ، يا موجود ديگرى ، در قيامت همراه ملائكه آماده اطاعت فرمان او هستند ، و چنان هول و اضطراب محشر همه را فرا گرفته كه هيچكس را ياراى سخن گفتن نيست ، و آن گاه كه ذكرى يا سخنى بگويند يا شفاعتى كنند تنها به اذن

--> ( 1 ) « مجمع البيان » جلد 10 صفحه 427 . ( 2 ) تفسير « على بن ابراهيم » جلد 2 صفحه 402 . ( 3 ) تفسير « در المنثور » جلد 6 صفحه 309 .