الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
394
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
سپس براى اثبات قدرت خداوند و اينكه هر خير و بركتى است از ناحيه او است مىافزايد : ( تو چيزى از آيات الهى را فراموش نمىكنى ) مگر آنچه را خدا بخواهد كه او آشكار و پنهان را مىداند « ( * ( إِلَّا ما شاءَ اللَّه إِنَّه يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَما يَخْفى ) * ) . مفهوم اين تعبير آن نيست كه پيامبر ص چيزى از آيات الهى را فراموش مىكند و الا از گفتار او سلب اطمينان خواهد شد بلكه هدف بيان اين حقيقت است كه موهبت حفظ آيات الهى از سوى خدا است ، و لذا هر لحظه بخواهد مىتواند آن را از پيامبرش بگيرد ، و يا به تعبير ديگر هدف بيان تفاوت علم ذاتى خداوند و علم موهبتى پيامبرش ص است . اين آيه در حقيقت شبيه چيزى است كه در باره خلود بهشتيان در آيه 108 سوره هود آمده است : وَأَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَالأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ : « سعادتمندان هميشه در بهشت خواهند بود نه ما دام كه آسمانها و زمين برپا است ، مگر آنچه را پروردگار تو بخواهد اين عطائى است كه هرگز قطع نمىشود » . مسلم است كه بهشتيان هرگز از بهشت بيرون نمىروند و ذيل آيه خود گواه اين موضوع است ، بنا بر اين جمله « إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ » اشاره به حاكميت اراده و قدرت خداوند ، و ارتباط همه چيز به مشيت و خواست او است ، هم در آغاز پيدايش و هم در بقاء . از جمله امورى كه بر اين معنى گواهى مىدهد اين است كه حفظ بعضى از مسائل و فراموشى بعضى ديگر در ميان همه انسانها است ، و اين امتيازى نيست كه خداوند آن را به عنوان يك موهبت براى پيامبرش بيان كند ، بنا بر اين منظور حفظ تمامى آيات قرآن و احكام و معارف اسلام است . بعضى نيز گفتهاند منظور از اين استثناء آياتى است كه هم محتوا و هم تلاوت