الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
223
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
در رحم مادر ، تا لحظه تولد ، و از آن گاه تا نمو و رشد كامل ، وجود خويش را مورد بررسى دقيق قرار دهد ، و ببيند در هر گام ، و در هر لحظه ، نعمت تازه اى از سوى آن منعم بزرگ به سراغش آمده ، تا خود را سراپا غرق احسان او بيند و از مركب غرور و غفلت پائين آيد و طوق بندگى حق را بر گردن نهد . سپس قرآن به سراغ منشا غرور و غفلت آنها مىرود ، و مىفرمايد : آن گونه كه مىپنداريد نيست « بلكه روز جزا را منكريد » ( * ( كَلَّا بَلْ تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ ) * ) . نه مساله كرم خداوند مايه غرور شما است ، و نه لطف و نعمتهاى او ، بلكه ريشه اصلى را در عدم ايمان به روز رستاخيز بايد بيابيد ( 1 ) . آرى هنگامى كه در حال افراد مغرور و غافل دقت كنيم مىبينم مساله اصلى اين است كه در اعماق روح بسيارى از آنها شك و ترديد يا انكار قيامت نهفته است ، و امور ديگر همگى بهانه است ، به همين دليل اگر پايههاى ايمان به معاد در دلها تقويت گردد اين غرور و غفلتها برچيده خواهد شد . منظور از « دين » در اينجا جزا و روز جزا است و اينكه بعضى احتمال داده اند
--> ( 1 ) « كلا » حرف ردع و براى انكار مطلبى است كه قبلا ذكر شده ، يا توهم شده است ، و در اينكه « كلا » در اين آيه نفى چه چيزى است مفسران احتمالات زيادى دادهاند كه از همه بهتر همان است كه در بالا ذكر شد ، يعنى در اينجا « كلا » تمام سر چشمههاى غرور و غفلت را نفى مىكند جز تكذيب و انكار قيامت كه بعد از « بل » ذكر شده است ، « راغب » در « مفردات » ( در ماده بل ) همين معنى را برگزيده و بعد از ذكر آيه فوق مىگويد كانه قيل ليس هاهنا ما يقضى ان يغرهم به تعالى و لكن تكذيبهم هو الذى حملهم على ما ارتكبوه .