الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

34

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

نمىگويند « ( * ( ما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ ) * ) . آنها حتى به مساله جبر و يا رضايت خداوند به اعمالشان علم و ايمان ندارند بلكه مانند بسيارى از هواپرستان و مجرمان ديگر هستند كه براى تبرئه خويشتن از گناه و فساد موضوع جبر را پيش مىكشند و مىگويند : دست تقدير ما را به اين راه كشانيده ! در حالى كه خودشان نيز مىدانند دروغ مىگويند ، و اينها بهانه اى بيش نيست ، و لذا اگر كسى حقوقى از آنها را پايمال كند هرگز حاضر نيستند از مجازات او چشم بپوشند به اين عنوان كه او در كار خود مجبور بوده است ! « يخرصون » از ماده « خرص » ( بر وزن غرس ) در اصل به معنى تخمين زدن است . نخست در مورد تخمين مقدار ميوه بر درختان ، سپس به هر گونه حدس و تخمين اطلاق شده ، و از آنجا كه حدس و تخمين گاه نادرست از آب درمىآيد اين واژه به معنى دروغ نيز به كار رفته ، و در آيه مورد بحث از همين قبيل است . به هر حال از آيات متعددى از قرآن مجيد برمىآيد كه بتپرستان براى توجيه عقائد خرافى خود كرارا به مساله مشيت الهى استدلال مىكردند ، از جمله اينكه آنها اشيايى را حرام و اشيايى را بر خود حلال كرده بودند ، و آن را به خدا نسبت مىدادند ، چنان كه در آيه 148 انعام آمده است : سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّه ما أَشْرَكْنا وَلا آباؤُنا وَلا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ : « به زودى مشركان مىگويند اگر خدا مىخواست نه ما مشرك مىشديم و نه نياكان ما ، و چيزى را تحريم نمىكرديم » . در آيه 35 نحل نيز همين معنى تكرار شده است : وَقالَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّه ما عَبَدْنا مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ نَحْنُ وَلا آباؤُنا وَلا حَرَّمْنا مِنْ دُونِه مِنْ شَيْءٍ .