دقت شود مذهب هميشه عامل وحدت و يكپارچگى در محيط خود بوده ( همانگونه كه در مورد اسلام و قبايل حجاز و حتى اقوام خارج از جزيره عرب تحقق يافت و به اختلافات پايان و امت واحدى ساخت ) . ولى سياستهاى استعمارى در ميان مردم تفرقه ايجاد كرد ، به اختلافات دامن زد ، و مايه خونريزى شد ، افزودن سليقه‌هاى شخصى و تحميل آن بر مذاهب آسمانى خود يك عامل بزرگ ديگر تفرقه بود كه آن هم از « بغى » مايه مىگرفت . « بغى » به گونه اى كه در ريشه اصلى لغوى آن ذكر كرده‌اند « درخواست تجاوز و انحراف از خط ميانه و تمايل به افراط و تفريط » است ، خواه به اين درخواست جامه عمل پوشيده شود يا نه ، گاه در كميت چيزى است ، و گاه در كيفيت ، و به همين مناسبت غالبا به معنى ظلم و ستم به كار مىرود . گاهى نيز به معنى هر گونه « طلب و تقاضا » هر چند امر خوب و شايسته اى باشد آمده است . لذا « راغب » در « مفردات » « بغى » را به دو شعبه تقسيم مىكند شعبه « ممدوح » و « مذموم » كه اولى تجاوز از حد عدالت و رسيدن به احسان و ايثار ، و تجاوز از واجبات و رسيدن به مستحبات است ، و دومى تجاوز از حق و تمايل به باطل است . سپس قرآن مىافزايد : « اگر فرمانى از سوى پروردگار تو صادر نشده بود كه آنها تا سر آمد معينى زنده و آزاد باشند خداوند در ميان آنها داورى مىكرد » ، طرفداران باطل را نابود مىساخت و پيروان حق را پيروز « ( * ( وَلَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ) * ) . آرى دنيا سراى آزمون و پرورش و تكامل است ، و اين بدون آزادى عمل امكان پذير نيست ، اين فرمان تكوينى خداوند است كه از آغاز خلقت انسان