الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
323
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
بر نخواهد گشت ، سپس غرق شادى و غفلت و كبر و غرور مىشود « ( هود - 10 ) . در آيه بعد سومين حالتى را كه براى اين گونه انسانها به هنگام اقبال و ادبار دنياى مادى رخ مىدهد بازگو مىكند كه حالت فراموشكارى به هنگام نعمت ، و جزع و فزع به هنگام مصيبت است . مىفرمايد : « هر گاه به انسان نعمتى دهيم روى مىگرداند ، و با تكبر از حق دور مىشود » ( * ( وَإِذا أَنْعَمْنا عَلَى الإِنْسانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجانِبِه ) * ) . « اما هر گاه مختصر ناراحتى به او برسد تقاضاى فراوان و زيادى براى بر طرف شدن آن دارد و دعاى مستمر مىكند » ( * ( وَإِذا مَسَّه الشَّرُّ فَذُو دُعاءٍ عَرِيضٍ ) * ) . « نا » از ماده « ناى » ( بر وزن راى ) به معنى دور شدن مىباشد و هنگامى كه « جانب » ( پهلو ) پشت سر آن قرار گيرد كنايه از تكبر و غرور است ، چون آدمهاى متكبر صورت خود را بر مىگردانند و با بىاعتنايى دور مىشوند . « عريض » به معنى پهن در مقابل طويل است ، و عرب اين دو تعبير را در مورد كثرت و زيادى به كار مىبرد . شبيه همين معنى در سوره يونس آمده است : وَإِذا مَسَّ الإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِه أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْه ضُرَّه مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّه كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ : « هنگامى كه به انسان مختصر زيانى برسد ما را در همه حال مىخواند ، در حالى كه به پهلو خوابيده ، يا نشسته ، يا ايستاده است ، اما هنگامى كه ناراحتى او را بر طرف سازيم چنان مىرود كه گويى هرگز ما را براى حل مشكلى نخوانده ! اين گونه براى اسرافكاران اعمالشان زينت داده شده است » ! ( يونس - 12 ) . آرى چنين است انسان فاقد ايمان و تقوا كه دائما به اين حالات گرفتار است ، به هنگام روى آوردن نعمتها « حريص » و « مغرور » و « فراموشكار »