و گمشدگان صحراها است ، و با جزر و مد خود نيز بركات فراوانى مىآفريند . ولى بخاطر همين بركات گروهى در مقابل اين دو كوكب پر فروغ آسمان سجده مىكردند و آنها را پرستش مىنمودند ، آنها در عالم اسباب ، متوقف مانده ، بىآنكه مسبب الاسباب را ببينند . لذا قرآن بعد از اين بيان بلافاصله مىگويد : « براى خورشيد و ماه سجده نكنيد ، براى خدايى كه آفريننده آنها است سجده كنيد اگر مىخواهيد او را عبادت نمائيد » ( * ( لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّه الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاه تَعْبُدُونَ ) * ) ( 1 ) . شما چرا به سراغ سرچشمه اين بركات نمىرويد ؟ چرا سر بر آستان او نمىسائيد ؟ چرا موجوداتى را مىپرستيد كه خود اسير قوانين آفرينشاند ، و داراى طلوع و غروبند و دستخوش انواع تغييرات . بايد به سراغ كسى رفت كه حاكم و خالق اين قوانين است هرگز غروب و افولى ندارد و دست تغيير و دگرگونى به دامان كبريايش دراز نمىشود . به اين ترتيب يكى از شعبه‌هاى گسترده شرك و بت پرستى را كه به صورت پرستش موجودات مختلف طبيعت كه داراى فوائدى هستند نفى مىكند ، و به همه آنها پيام مىدهد ، به سراغ خالق اين موجودات برويد و در معلول متوقف نشويد ، به دنبال علت العلل بگرديد . در حقيقت در اين آيه از نظام واحدى كه بر خورشيد و ماه و شب و روز حاكم

--> ( 1 ) در اينجا ضمير جمع مؤنث در « خلقهن » به ليل و نهار و شمس و قمر بر مىگردد و به گفته ارباب ادب و مفسران ضمير جمع مؤنث عاقل گاه به جمع غير عاقل نيز بر مىگردد ، همانگونه كه مىگويند الاقلام بريتهن ( قلمها را تراشيدم ) بعضى نيز معتقدند اين ضمير به آيات باز مىگردد كه آن نيز جمع مؤنث غير عاقل است . بعضى نيز احتمال داده‌اند كه اين ضمير تنها به خورشيد و ماه باز گردد به اعتبار جنس آنها كه شامل همه كواكب مىشود ، گويى براى آنها عقل و شعور قائل شده است .