را بعد از آن مىشمرد ، تفسير ثم به تاخير بيانى روشن به نظر مىرسد ( 1 ) . 2 - « استوى » از ماده « استواء » در اصل به معنى اعتدال يا مساوات دو چيز با يكديگر است ، ولى به طورى كه بعضى از ارباب لغت و مفسران گفته‌اند اين ماده هنگامى كه با « على » متعدى شود به معنى « استيلاء و سلطه بر چيزى » است ، مانند الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى « خداوند بر عرش استيلا دارد » ( طه - 5 ) . و هنگامى كه با « الى » متعدى شود به معنى « قصد » مىآيد ، مانند آيه مورد بحث كه مىفرمايد : * ( ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ ) * : « سپس اراده آفرينش آسمان كرد » . 3 - جمله « هى دخان » : « آسمانها در آغاز به صورت دود بود » نشان مىدهد كه آغاز آفرينش آسمانها از توده گازهاى گسترده و عظيمى بوده است ، و اين با آخرين تحقيقات علمى در مورد آغاز آفرينش كاملا هماهنگ است . هم اكنون نيز بسيارى از ستارگان آسمان به صورت توده فشرده اى از گازها و دخان هستند . 4 - جمله « * ( فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً ) * » : « خداوند به آسمان و زمين فرمود به شكل خود در آييد از روى اطاعت يا اكراه » به اين معنى نيست كه واقعا سخنى با لفظ گفته شده باشد ، بلكه گفته خداوند همان فرمان تكوينى ، و اراده او بر امر آفرينش است ، و تعبير به « * ( طَوْعاً أَوْ كَرْهاً ) * » اشاره به اين است كه اراده قطعى خداوند به شكل گرفتن آسمانها و زمين تعلق يافته بود و در هر صورت مىبايست آن مواد به چنين صورت مطلوبى در آينده بخواهند يا نخواهند . 5 - جمله « اتينا طائعين » : ما از روى اطاعت شكل نهايى به خود گرفتيم اشاره به اين است كه مواد تشكيل دهنده آسمان و زمين از نظر تكوين و آفرينش

--> ( 1 ) اينكه از ابن عباس نقل شده كه مىگويد : آفرينش زمين قبلا بوده اما « دحو الارض » بعدا بوده هيچ مشكلى را حل نمىكند گويى « ابن عباس » به دنباله آيه كه از آفرينش كوه‌ها و مواد غذايى سخن مىگويد عنايت نكرده است ( دقت كنيد ) .