خير و محبت مىباشد . 6 - هنگامى كه به جمله « * ( إِنَّ اللَّه يَغْفِرُ الذُّنُوبَ ) * » مىرسيم كه با حرف تاكيد آغاز شده و كلمه « الذنوب » ( جمع با الف و لام ) همه گناهان را بدون استثنا در بر مىگيرد سخن اوج مىگيرد و درياى رحمت مواج مىشود . 7 - هنگامى كه « جميعا » به عنوان تاكيد ديگرى بر آن افزوده مىشود اميدوارى به آخرين مرحله مىرسد . 8 و 9 - توصيف خداوند به « غفور » و « رحيم » كه دو وصف از اوصاف اميد بخش پروردگار است در پايان آيه جايى براى كمترين ياس و نوميدى باقى نمىگذارد . آرى به همين دليل آيه فوق گسترده ترين آيات قرآن است كه شمول آن هر گونه گناه را در بر مىگيرد ، و نيز به همين دليل از اميدبخشترين آيات قرآن مجيد محسوب مىشود . و به راستى از كسى كه درياى لطفش بيكران و شعاع فيضش نامحدود است جز اين انتظارى نمىتوان داشت . از كسى كه « رحمتش بر غضبش پيشى گرفته » و بندگان را براى رحمت آفريده ، نه براى خشم و عذاب ، غير از اين چشمداشتى نيست . چه خداوند رحيم و مهربانى و چه پروردگار پر مهر و محبتى ! ! در اينجا دو مساله فكر مفسران را به خود مشغول ساخته كه اتفاقا راه حل آن در خود آيه و آيات بعد نهفته است . نخست اينكه : آيا عموميت آيه همه گناهان حتى شرك و گناهان كبيره ديگر را فرا مىگيرد ؟ اگر چنين است پس چرا در آيه 48 سوره نساء شرك از گناهان قابل بخشش استثناء شده است ؟ « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ : « خداوند شرك را نمىبخشد ، اما كمتر از آن را براى