اما آنها كه طرفدار مكتب اختيارند و معتقدند هيچ عقل سليمى نمىتواند اين سخن را پذيرا شود كه خدا گروهى را مجبور به پيمودن طريق ضلالت كند و بعد آنها را به خاطر اين كار اجبارى كيفر دهد ، و يا گروهى را به اجبار هدايت كند و بعد بىجهت به آنها جز او پاداش ارزانى دارد ، و امتيازى براى آنها به خاطر كارى كه خودشان انجام نداده‌اند بر ديگران قائل شود ، آنها طرق ديگرى براى تفسير اين آيات انتخاب كرده‌اند كه مهمترين آنها طرق زير است : 1 - منظور از هدايت الهى هدايت تشريعى است كه از طريق وحى و كتب آسمانى و ارسال پيامبران و اوصياى آنها ، و همچنين درك عقل و و جدان صورت گرفته است ، اما پيمودن راه در تمام مراحل بر عهده خود انسان است . البته اين تفسير با بسيارى از آيات هدايت سازگار است ، ولى بسيارى ديگر از آنها را نمىتوان از اين طريق تفسير نمود ، چرا كه صراحت در « هدايت تكوينى » و « ايصال به مطلوب » دارد ، مانند آيه 56 سوره قصص كه مىفرمايد « تو هر كس را دوست دارى هدايت نمىكنى ، ولى خدا هر كس را بخواهد هدايت مىكند » زيرا مىدانيم هدايت تشريعى و ارائه طريق ، وظيفه اصلى پيامبران است . 2 - جمعى ديگر از مفسران هدايت و ضلالت را در آنجا كه جنبه تكوينى دارد به مساله پاداش و كيفر ، و رساندن به طريق بهشت و دوزخ تفسير كرده‌اند ، و گفته‌اند خداوند نيكوكاران را به راه بهشت هدايت مىكند و بدكاران را از آن گمراه مىسازد . البته اين معنى صحيح است ولى فقط در مورد بعضى از آيات اما در مورد آيات ديگر با مطلق بودن كلمه هدايت و ضلالت و عدم قيد و شرط در آن سازگار نيست . 3 - جمعى ديگر گفته‌اند منظور از هدايت فراهم ساختن اسباب و مقدمات