مىتواند داشته باشد . در آيه بعد از روش مقايسه كه روش شناخته شده قرآن براى تفهيم مسائل مختلف است استفاده كرده مىگويد : « آيا چنين كسى شايسته و با ارزش است يا كسى كه در ساعات شب به عبادت پروردگار و سجده و قيام مشغول است ، با او راز و نياز مىكند ، از عذاب آخرت مىترسد و به رحمت پروردگارش اميد دارد » ( * ( أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً يَحْذَرُ الآخِرَةَ وَيَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّه ) * ) ( 1 ) . آن انسان مشرك و فراموشكار و متلون و گمراه و گمراه كننده كجا و اين انسان بيدار دل و نورانى و با صفا كه در دل شب كه چشم غافلان در خواب است پيشانى بر درگاه دوست گذارده ، و با خوف و رجاء او را مىخواند ، كجا ؟ ! آنها نه به هنگام نعمت از مجازات و كيفر او خود را در امان مىدانند ، و نه به هنگام بلا از رحمتش قطع اميد مىكنند ، و اين دو عامل همواره وجود آنان را در حركتى مداوم توأم با هوشيارى و احتياط به سوى دوست مىبرد . « قانت » از ماده « قنوت » به معنى ملازمت اطاعت توأم با خضوع است . « آناء » جمع « انا » ( بر وزن صدا و فنا ) به معنى ساعت و مقدارى از وقت است . تكيه روى ساعت شب به خاطر آن است كه در آن ساعات حضور قلب بيشتر و آلودگى به ريا از هر زمان كمتر است . مقدم داشتن ساجدا بر قائما به خاطر آن است كه سجده مرحله بالاتر از عبادت است و مطلق بودن رحمت و مقيد نشدن آن به آخرت دليل بر وسعت رحمت الهى و شمول آن نسبت به دنيا و آخرت است .

--> ( 1 ) اين جمله محذوفى دارد و در تقدير چنين است « أ هذا الذى ذكرناه خير أمن هو قانت اناء الليل . . .