بعد از ذكر اين نعمتهاى بزرگ پروردگار ، در آيه بعد به مساله « شكر و كفران » پرداخته و جوانب آن را مورد بررسى قرار مىدهد . نخست مىگويد : نتيجه كفران و شكر شما به خودتان باز مىگردد ، و اگر كفران كنيد خداوند از شما بىنياز است « ( و همچنين اگر شكر نعمت او را بجا آوريد نيازى به آن ندارد ) ( * ( إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّه غَنِيٌّ عَنْكُمْ ) * ) . سپس مىافزايد اين غنا و بىنيازى پروردگار مانع از آن نيست كه شما را مكلف به شكر و ممنوع از كفران سازد ، چرا كه « تكليف » خود لطف و نعمت ديگرى است ، آرى « او هرگز كفران را براى بندگانش نمىپسندد ، و اگر شكر او را بجا آوريد آن را براى شما مىپسندد » ( * ( وَلا يَرْضى لِعِبادِه الْكُفْرَ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَه لَكُمْ ) * ) ( 1 ) . بعد از بيان اين دو مطلب به مساله سومى در اين رابطه مىپردازد ، و آن « مسئوليت هر كس در برابر عمل خويش است » ، چرا كه مساله « تكليف » بدون اين معنى كامل نمىشود ، مىفرمايد : « هيچكس بار گناه ديگرى را بر دوش نمىكشد » ( * ( وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ) * ) . و از آنجا كه تكليف بدون كيفر و پاداش معنى ندارد ، در مرحله چهارم به مساله معاد اشاره كرده ، مىگويد : « سپس بازگشت همه شما به سوى پروردگارتان است ، و او شما را از آنچه انجام مىداديد آگاه مىسازد » ( * ( ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * ) .

--> ( 1 ) « يرضه » به ضم هاء در قرائت مشهورء بدون اشباع ضمير خوانده مىشود ، زيرا در اصل « يرضاه » بوده و الف به خاطر جزم افتاده ، و « يرضه » شده است ، ضمنا بايد توجه داشت كه اين ضمير به « شكر » بر مىگردد ، و كلمه شكر هر چند در عبارت قبل صريحا نيامده ، اما جمله « * ( إِنْ تَشْكُرُوا ) * » دال بر آن است ، مانند ضمير در « * ( اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى ) * » كه به عدالت باز مىگردد .