الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
350
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
نخست در پاسخ « ابليس » كه تهديد كرد تمام انسانها را به جز « مخلصين » اغوا مىكند خداوند « فرمود : به حق سوگند ، و حق مىگويم » ( * ( قالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ ) * ) ( 1 ) . « كه جهنم را از تو و پيروانت همگى پر خواهم كرد » ( * ( لأَمْلأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ ) * ) . آنچه از آغاز سوره تا به اينجا بوده همه حق بوده است ، و آنچه پيامبران بزرگى كه گوشه اى از زندگانيشان در اين سوره آمده به خاطر آن پيكار و مبارزه كردند حق بوده ، سخن از قيامت و عذاب دردناك طاغيان و انواع مواهب بهشتيان كه در اين سوره به ميان آمد همه حق بود ، پايان سوره نيز حق است و خداوند به حق سوگند ياد مىكند و حق مىگويد كه جهنم را از شيطان و پيروانش پر مىكند تا در برابر حرف ابليس در مورد اغواى انسانها كه با قاطعيت ادا شد پاسخ قاطعى بيان فرموده باشد و تكليف همه را روشن كند . به هر حال اين دو جمله مشتمل بر تاكيدات فراوانى است : دو بار روى مساله « حق » تاكيد كرده و سوگند ياد نموده ، و جمله « لأملأن » نيز با نون تاكيد ثقيله همراه است ، « اجمعين » نيز تاكيد مجددى بر همه اينهاست ، تا كسى كمترين ترديد و شكى در اين باره به خود راه ندهد كه براى شيطان و پيروانش راه نجاتى نيست و ادامه خط آنها به دار البوار منتهى مىگردد .
--> ( 1 ) در تركيب اين جمله سخن بسيار است ممكن است « الحق » مبتدا باشد و « قسمى » كه خبر آن است محذوف شده ، و نيز ممكن است خبر آن « قولى » باشد ( فالحق قولى ) اين احتمال نيز وجود دارد كه خبر مبتداى محذوفى باشد و در تقدير ( هذا هو الحق ) يا ( انا الحق ) بوده است .