جهان بر اين اساس گذارده شده ، و اصولا بدون آزمايشهاى سخت استعدادهاى نهفته انسانها شكوفا نمىشود . ب : « فرج بعد از شدت » نكته ديگرى است كه در اين ماجرا نهفته است هنگامى كه امواج حوادث و بلا از هر سو انسان را در فشار قرار مىدهد ، نه تنها نبايد مايوس و نوميد گشت ، بلكه بايد آن را نشانه و مقدمه اى بر گشوده شدن درهاى رحمت الهى دانست ، چنان كه امير مؤمنان على ع مىفرمايد : عند تناهى الشدة تكون الفرجة ، و عند تضايق حلق البلاء يكون الرخاء : « به هنگامى كه سختيها به اوج خود مىرسد فرج نزديك است ، و هنگامى كه حلقه‌هاى بلا تنگتر مىشود راحتى و آسودگى فرا مىرسد » ( 1 ) . ج : از اين ماجرا به خوبى بعضى از فلسفه‌هاى بلاها و حوادث سخت زندگى روشن مىشود ، و به آنها كه وجود آفات و بلاها را ماده نقضى بر ضد برهان نظم در بحث توحيد مىشمرند پاسخ مىدهد ، كه وجود اين حوادث سخت گاه در زندگى انسانها از پيامبران بزرگ خدا گرفته ، تا افراد عادى يك ضرورت است ، ضرورت امتحان و آزمايش و شكوفا شدن استعدادهاى نهفته ، و بالآخره تكامل وجود انسان . لذا در بعضى از روايات اسلامى از امام صادق ع آمده است : ان اشد الناس بلاء الانبياء ثم الذى يلونهم الامثل فالامثل : « بيش از همه مردم پيامبران الهى گرفتار حوادث سخت مىشوند ، سپس كسانى كه پشت سر آنها قرار دارند ، به تناسب شخصيت و مقامشان » ( 2 ) . و نيز از همان امام بزرگوار ع نقل شده كه فرمود : ان فى الجنة منزلة لا يبلغها عبد الا بالابتلاء : « در بهشت مقامى هست كه هيچكس به آن نمىرسد مگر در پرتو ابتلائات و گرفتاريهايى كه پيدا مىكند » ( 3 ) .

--> ( 1 ) « نهج البلاغه » كلمات قصار جمله 351 . ( 2 و 3 ) « سفينة البحار » ماده « بلا » جلد 1 صفحه 105 .