21 - ( آرى ) اين همان روز جدايى است كه شما آن را تكذيب مىكرديد ( جداى حق از باطل ) . 22 - ( در اين هنگام به فرشتگان دستور داده مىشود ) ظالمان و همرديفان آنها و آنچه را مىپرستيدند . . . 23 - ( آرى آنچه را ) جز خدا مىپرستيدند جمع كنيد و به سوى راه دوزخ هدايتشان نمائيد . تفسير : آيا ما و پدرانمان زنده مىشويم ؟ اين آيات نيز هم چنان گفتگوهاى منكران معاد و پاسخ به آنها را ادامه مىدهد . نخستين آيه استبعاد منكران رستاخيز را به اين صورت منعكس مىكند : آنها مىگفتند : « آيا هنگامى كه ما مرديم و خاك و استخوان شديم بار ديگر برانگيخته خواهيم شد » ؟ ! ( * ( أَ إِذا مِتْنا وَكُنَّا تُراباً وَعِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ) * ( 1 ) . و از اين بالاتر اينكه آيا پدران نخستين ما نيز برانگيخته مىشوند « ؟ ! ( * ( أَ وَآباؤُنَا الأَوَّلُونَ ) * ) . همانها كه جز مشتى استخوان پوسيده ، يا خاكهاى پراكنده وجودشان باقى نمانده است ، چه كسى مىتواند اين اجزاى متفرق را جمع كند ؟ و چه كسى مىتواند لباس حيات بر آنان بپوشاند . اما اين كوردلان فراموش كرده بودند كه روز نخست همه خاك بودند ، و از خاك آفريده شدند ، اگر در قدرت خدا شك داشتند بايد بدانند خداوند يك بار قدرت خود را به اينها نشان داده بود ، و اگر در قابليت خاك مردد بودند ، آن هم

--> ( 1 ) اين آيه به صورت يك جمله شرطيه است كه جمله « * ( أَ إِذا مِتْنا . . . ) * » شرط آن را تشكيل مىدهد و جزاى آن محذوف است و جمله « * ( أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ) * » قرينه بر آن است زيرا خود اين جمله طبق قواعد ادبى نمىتواند جزا واقع شود .