الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

29

الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )

يك بار به ثبوت رسيده بود ، بعلاوه آفرينش آسمانها و زمين با آن همه عظمت جاى ترديد در قدرت بىپايان حق براى كسى باقى نمىگذارد . قابل توجه اينكه آنها گفته‌هاى خود را در مقام انكار با انواع تاكيدها مؤكد مىساختند ( چرا كه جمله * ( أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ ) * هم « جمله اسميه » است ، و هم « ان » و « لام » كه هر كدام براى تاكيد مىباشد در آن به كار رفته ) و اين به دليل جهل و لجاجت آنها بود . اين نكته نيز قابل دقت است كه « تراب » ( خاك ) در آيه فوق بر « عظام » ( استخوانها ) مقدم داشته شده ، اين امر ممكن است اشاره به يكى از سه نكته باشد : نخست اينكه گر چه انسان بعد از مرگ ابتداء به صورت استخوان و بعد خاك در مىآيد ولى چون بازگشت خاك به حيات عجيبتر است مقدم ذكر شده . ديگر اينكه هنگامى كه بدن مردگان متلاشى مىشود نخست گوشتها تبديل به خاك مىگردد و در كنار استخوانها قرار مىگيرد ، بنا بر اين در آن واحد هم خاك است و هم استخوان . و ديگر اينكه « تراب » اشاره به جسدهاى نياكان دور است و « عظام » اشاره به بدنهاى پدران است كه هنوز كاملا تبديل به خاك نشده است . سپس قرآن به كوبنده ترين پاسخها در برابر آنها پرداخته ، به پيغمبر اكرم ص مىفرمايد « به آنها بگو : آرى همه شما ، و نياكانتان مبعوث مىشويد در حالى كه ذليل و خوار و كوچك خواهيد بود » ؟ ! ( * ( قُلْ نَعَمْ وَأَنْتُمْ داخِرُونَ ) * ) ( 1 ) .

--> ( 1 ) « داخر » از ماده « دخر » ( بر وزن فخر ) و « دخور » هر دو به معنى ذلت و حقارت است ، آيه فوق در حقيقت جمله مقدرى دارد كه جواب اصلى همان بوده و بقيه چيزى اضافه بر آن است تا سخن قاطعيت بيشترى پيدا كند تقدير چنين بوده « نعم انكم مبعوثون حالكونكم داخرين » .