« خاك » بود سپس با « آب » آميخته شد ، كم كم به « صورت لجن بدبويى » درآمد ، و بعد به صورت « گل چسبنده اى » شد ( و با اين بيان جمع ميان تعبيرات گوناگون در آيات قرآن مجيد مىشود ) . سپس مىافزايد : « تو از انكار آنها نسبت به معاد تعجب مىكنى ولى آنها معاد را مسخره مىكنند » ( * ( بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ ) * ) . تو آن قدر با قلب پاكت مساله را واضح مىبينى كه از انكار آن در شگفتى فرو مىروى ، و اما اين ناپاكدلان آن قدر آن را محال مىشمرند كه به استهزا برمىخيزند . عامل اين زشتكاريها تنها نادانى و جهل نيست ، بلكه لجاجت و عناد است ، لذا « هنگامى كه به آنها يادآورى شود - يادآورى دلائل معاد و مجازات الهى - هرگز متذكر نمىگردند » و هم چنان به راه خويش ادامه مىدهند ( * ( وَإِذا ذُكِّرُوا لا يَذْكُرُونَ ) * ) . حتى از اين بالاتر « هر گاه معجزه اى از معجزات تو را ببينند نه تنها به سخريه و استهزاء مىپردازند بلكه ديگران را نيز به مسخره كردن وامىدارند » ! ( * ( وَإِذا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ ) * ) . « و مىگويند اين فقط سحر آشكارى است و نه چيز ديگر » ! ( * ( وَقالُوا إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ) * ) . تعبير آنها به « هذا » ( اين ) به منظور تحقير و بىارزش نشان دادن معجزات و آيات الهى است ، و تعبير به « سحر » به خاطر اين بوده است كه از يك سو