3 - چگونه خواب ابراهيم مىتوانست حجت باشد ؟ در مورد « خواب » و « خواب ديدن » سخن بسيار است كه ما شرح مبسوطى از آن را در تفسير سوره يوسف ذيل آيه 4 آورديم ( 1 ) . آنچه در اينجا لازم است به آن توجه شود اين است كه چگونه ابراهيم خواب را حجت دانست و آن را معيار عمل خود قرار داد ؟ در پاسخ اين سؤال گاه گفته مىشود كه خوابهاى انبياء هرگز خواب شيطانى ، يا مولود فعاليت قوه واهمه نيست بلكه گوشه اى از برنامه نبوت و وحى آنها است . و به تعبير ديگر ارتباط انبياء با مصدر وحى گاهى به صورت القاء به قلب است . و گاه از طريق ديدن فرشته وحى . و گاه از راه شنيدن امواج صوتى كه به فرمان خدا ايجاد شده . و گاه از طريق خواب است . و به اين ترتيب در خوابهاى آنها هيچگونه خطا و اشتباهى رخ نمىدهد ، و آنچه در خواب مىبينند درست همانند چيزى است كه در بيدارى مىبينند . و گاه گفته مىشود كه ابراهيم ع در حال بيدارى از طريق وحى آگاهى يافت كه بايد به خوابى كه در زمينه « ذبح » مىبيند عمل كند . و گاه گفته مىشود : قرائن مختلفى كه در اين خواب بود ، و از جمله اينكه در سه شب متوالى عينا تكرار شد ، براى او علم و يقين ايجاد كرد كه اين يك ماموريت الهى است و نه غير آن . به هر حال همه اين تفسيرها ممكن است صحيح باشد و منافاتى با هم ندارد و مخالف ظواهر آيات نيز نمىباشد .

--> ( 1 ) جلد 9 صفحه 311 به بعد .