4 - وسوسه‌هاى شيطان در روح بزرگ ابراهيم اثر نگذاشت از آنجا كه امتحان ابراهيم يكى از بزرگترين امتحانات در طول تاريخ بود ، امتحانى كه هدفش اين بود قلب او را از مهر و عشق غير خدا تهى كند ، و عشق الهى را در سراسر قلب او پرتوافكن سازد ، طبق بعضى از روايات شيطان به دست و پا افتاد ، كارى كند كه ابراهيم از اين ميدان پيروزمند بيرون نيايد ، گاه به سراغ مادرش « هاجر » آمد ، و به او گفت مىدانى ابراهيم چه در نظر دارد ؟ مىخواهد فرزندش را امروز سر ببرد ! هاجر گفت : برو سخن محال مگو كه او مهربانتر از اين است كه فرزند خود را بكشد ، اصولا مگر در دنيا انسانى پيدا مىشود كه فرزند خود را با دست خود ذبح كند ؟ شيطان به وسوسه خود ادامه داد و گفت او مدعى است خدا دستورش داده . هاجر گفت : اگر خدا دستورش داده پس بايد اطاعت كند و جز رضا و تسليم راهى نيست ! ! گاهى به سراغ « فرزند » آمد و به وسوسه او مشغول شد از آن هم نتيجه اى نگرفت ، چون اسماعيل را يك پارچه تسليم و رضا يافت . سرانجام به سراغ « پدر » آمد و به او گفت ابراهيم ! خوابى را كه ديدى خواب شيطانى است ! اطاعت شيطان مكن ! ابراهيم كه در پرتو نور ايمان و نبوت او را شناخت بر او فرياد زد دور شو اى دشمن خدا ( 1 ) . در حديث ديگرى آمده است : ابراهيم نخست به « مشعر الحرام » آمد تا پسر را قربانى كند ، شيطان به دنبال او شتافت ، او به محل « جمره اولى » آمد شيطان به دنبال او آمد ، ابراهيم هفت سنگ به او پرتاب كرد ، هنگامى كه به

--> ( 1 ) تفسير « ابو الفتوح رازى » جلد نهم صفحه 326 ( ذيل آيات مورد بحث ) .