و تمام آثار آنها را مىنويسيم « ( * ( وَنَكْتُبُ ما قَدَّمُوا وَآثارَهُمْ ) * ) . بنا بر اين چيزى فروگذار نخواهد شد مگر اينكه در نامه اعمال براى روز حساب محفوظ خواهد بود . جمله « ما قدموا » ( آنچه را از پيش فرستادند ) اشاره به اعمالى است كه انجام داده‌اند و اثرى از آن باقى نمانده ، اما تعبير به « و آثارهم » اشاره به اعمالى است كه از انسان باقى مىماند و آثارش در محيط منعكس مىشود ، مانند صدقات جاريه ( بناها و اوقاف و مراكزى كه بعد از انسان باقى مىماند و مردم از آن منتفع مىشوند ) . اين احتمال نيز در تفسير آيه وجود دارد كه « ما قدموا » اشاره به اعمالى است كه جنبه شخصى دارد ، و « آثارهم » اشاره به كارهايى است كه سنت مىشود و بعد از انسان نيز موجب خير و بركت ، و يا شر و زيان و گناه مىگردد . البته مفهوم آيه گسترده است و ممكن است هر دو تفسير در مفهوم جمع باشد . و در پايان آيه براى تاكيد بيشتر مىافزايد « ما همه چيز را در كتاب آشكار احصا كرده‌ايم » ( * ( وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناه فِي إِمامٍ مُبِينٍ ) * ) . غالب مفسران « امام مبين » را در اينجا به عنوان « لوح محفوظ » همان كتابى كه همه اعمال و همه موجودات و حوادث اين جهان در آن ثبت و محفوظ است تفسير كرده‌اند . و تعبير به « امام » ممكن است از اين نظر باشد كه اين كتاب در قيامت رهبر و پيشوا است براى همه ماموران ثواب و عقاب و معيارى است براى سنجش ارزش اعمال انسانها و پاداش و كيفر آنها . جالب اينكه اين تعبير ( امام ) در بعضى ديگر از آيات قرآن در مورد « تورات » به كار رفته ، آنجا كه مىفرمايد : أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّه