الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
223
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چرا در آيه فوق تنها سخن از انسانها و نياز آنان به اللَّه است ؟ در حالى كه اين فقر جنبه عمومى در عالم هستى دارد . پاسخ اين است كه اگر انسان كه گل سر سبد موجودات اين جهان است سر تا پا نياز به او است حال بقيه موجودات روشن است و به تعبير ديگر بقيه نيز در علت فقر كه همان امكان وجود باشد با انسان شريكند . سخن از خصوص انسان به خاطر اين است كه هدف اين بوده كه انسان را از مركب غرور پياده سازد و به نيازش در همه حال و در همه چيز و در همه جا به خدا توجه دهد ، همان توجهى كه ريشه اصلى صفات فضيله و ملكات اخلاقى است ، همان توجهى كه رمز تواضع ، ترك ظلم و ستم ، ترك غرور و كبر و نخوت ، و ترك بخل و حرص و حسد است ، و انگيزه تواضع در برابر حق مىباشد . در آيه بعد براى تاكيد همين فقر و نياز انسانها به او مىفرمايد « اگر بخواهد شما را مىبرد و خلق جديدى را مىآورد » ( * ( إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ ) * ) . بنا بر اين او نيازى به شما و عبادتتان ندارد و اين شما هستيد كه به او نيازمنديد . اين آيه نظير مطلبى است كه در سوره انعام آمده ، آنجا كه مىفرمايد : وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ كَما أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ : « پروردگار تو بى نياز و مهربان است اگر بخواهد شما را مىبرد و به جاى شما هر كس را بخواهد جانشين مىسازد ، همانگونه كه شما را از نسل اقوام ديگرى به وجود آورد » ( انعام - 133 ) . او نه نيازى به طاعت شما دارد و نه بيمى از گناهانتان و در عين حال رحمت واسعه او همه شما را در بر گرفته است نه از ميان رفتن تمام جهان چيزى از عظمت او مىكاهد و نه آفرينش اين عالم چيزى بر مقام كبريايى او افزوده .