اين انتقال تدريجى و كاملا منظم و حساب شده از مظاهر قدرت خدا است . البته اين دو تفسير با هم منافاتى ندارند و ممكن است جمعا در معنى آيه منظور باشند . در مورد تسخير « شمس » و « قمر » و ساير كرات آسمانى براى انسانها - چنان كه قبلا هم گفته‌ايم - منظور تسخير در راه خدمت به انسان است ، و به تعبير ديگر لام در « سخر لكم » لام نفع است ، نه لام اختصاص ، و اين تعبير در قرآن مجيد در مورد خورشيد و ماه و شب و روز و نهرها و درياها و كشتيها آمده است ، و همه اينها بيانگر عظمت شخصيت انسان و گستردگى نعمتهاى خداوند در مورد او است كه تمام موجودات زمين و آسمان به فرمان خدا سرگشته و فرمانبردار او هستند و با اينحال شرط انصاف نيست كه او فرمان نبرد ( 1 ) . جمله « * ( كُلٌّ يَجْرِي إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ) * » اشاره به اين است كه اين نظام حساب شده و دقيق تا ابد ادامه نمىيابد ، و پايان و سرانجامى دارد كه همراه با پايان گرفتن دنيا است ، همان چيزى كه در سوره « تكوير » چنين از آن ياد شده است : إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ وَإِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ : « هنگامى كه خورشيد بى فروغ گردد و ستارگان به تيرگى گرايند . . . » . ارتباط جمله « * ( أَنَّ اللَّه بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ) * » با توجه به آنچه در بالا گفتيم با اين بحث روشن مىشود ، چرا كه خداوندى كه خورشيد و ماه با عظمت را با آن حساب دقيق به كار گرفته ، و شب و روز را با آن نظم مخصوص هزاران و ميليونها سال وارد يكديگر مىكند ، چنين پروردگارى چگونه ممكن است از اعمال انسانها بى خبر بماند ، آرى او هم اعمال را مىداند و هم نيات و انديشه‌ها را .

--> ( 1 ) در مورد « تسخير خورشيد و ماه و موجودات ديگر براى انسان » در جلد 10 ذيل آيه 2 سوره رعد ( صفحه 120 ) و آيه 32 سوره ابراهيم ( صفحه 350 ) بحث مشروحى داشتيم .