و بجاى اينكه بخشنده آن همه نعمتهاى آشكار و نهان را بشناسند ، رو به سوى شرك و انكار ، از سر جهل و لجاجت مىآورند . در اينكه فرق در ميان « علم » و « هدايت » و « * ( كِتابٍ مُنِيرٍ ) * » چيست ؟ شايد بهترين بيان اين باشد كه « علم » اشاره به ادراكاتى است كه انسان از طريق عقل و خرد خويش درك مىكند ، و « هدى » اشاره به معلمان و رهبران الهى و آسمانى و دانشمندانى است كه مىتوانند در اين مسير دست او را بگيرند و به سر منزل مقصود برسانند ، و منظور از « كتاب منير » كتابهاى آسمانى مىباشد كه از طريق وحى ، قلب و جان انسان را پر فروغ مىسازند . در حقيقت اين گروه لجوج نه خود دانشى دارند ، و نه به دنبال راهنما و رهبرى هستند ، و نه از وحى الهى استمداد مىجويند ، و چون راه هدايت در اين سه امر منحصر است لذا با ترك آنها به وادى گمراهى و وادى شياطين كشيده شده‌اند . آيه بعد به منطق ضعيف و سست اين گروه گمراه اشاره كرده مىگويد : « هنگامى كه به آنها گفته شود ، از آنچه خداوند نازل كرده پيروى كنيد مىگويند : نه ، ما از چيزى پيروى مىكنيم كه پدران خود را بر آن يافتيم « ! ( * ( وَإِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّه قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما وَجَدْنا عَلَيْه آباءَنا ) * ) . و از آنجا كه پيروى از نياكان جاهل و منحرف ، جزء هيچ يك از طرق سه گانه هدايت آفرين فوق نيست ، قرآن از آن به عنوان راه شيطانى ياد كرده مىفرمايد : « آيا حتى اگر شيطان آنها را دعوت به عذاب آتش فروزان كند باز هم بايد از او تبعيت كنند » ؟ ! ( * ( أَ وَلَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ ) * ) ( 1 ) .

--> ( 1 ) مفسران معمولا « لو » را در اينجا به معنى شرطيه گرفته‌اند كه جزاى آن محذوف است و در تقدير چنين است * ( لَوْ كانَ الشَّيْطانُ يَدْعُوهُمْ إِلى عَذابِ السَّعِيرِ ) * ا يتبعونه .