سوره در زمينه ايمان ، عمل صالح ، جهاد ، ايثار ، عفت ، ادب ، و اخلاق آمده است تكميل مىكند ، و نشان مىدهد كه انسان چگونه داراى موقعيت بسيار ممتازى است كه مىتواند حامل رسالت عظيم الهى باشد ، و اگر به ارزشهاى وجودى خود جاهل گردد چگونه بر خويشتن ظلم و ستم كرده و به اسفل السافلين سقوط مىكند ! نخست بزرگترين و مهمترين امتياز انسان را بر تمام جهان خلقت بيان فرموده ، مىگويد : « ما امانت خود را بر آسمانها و زمين و كوه‌ها عرضه داشتيم » ( * ( إِنَّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَالْجِبالِ ) * ) . « اما اين موجودات عظيم و بزرگ عالم خلقت از حمل اين امانت ابا كردند و اظهار ناتوانى نمودند ، و از اين كار هراس داشتند » ! ( * ( فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها ) * ) . بديهى است ابا كردن آنها از سر استكبار نبود آن چنان كه در مورد شيطان و خوددارى او از سجده براى آدم مىخوانيم : « أَبى وَاسْتَكْبَرَ » ( سوره بقره آيه 34 ) : بلكه ابا كردن آنها تؤام با اشفاق يعنى ترس و هراس آميخته با توجه و خضوع بود . ولى در اين ميان انسان اين اعجوبه عالم آفرينش جلو آمد « و اين امانت را بر دوش كشيد » ! ( * ( وَحَمَلَهَا الإِنْسانُ ) * ) . ولى افسوس كه « از همان آغاز بر خويشتن ستم كرد ، و قدر خود را نشناخت و آنچه شايسته حمل اين امانت بود انجام نداد » ( * ( إِنَّه كانَ ظَلُوماً جَهُولًا ) * ) . مفسران بزرگ اسلام پيرامون اين آيه سخن بسيار گفته‌اند ، و براى شكافتن حقيقت معنى « امانت » تلاش بسيار كرده‌اند ، و نظرات گوناگونى ابراز داشته‌اند كه بهترين آنها را با جستجوى قرائنى كه در خود آيه نهفته است